آموزش و پرورش؛ بیش از تکنیک، نیازمند فضیلت

تحول در آموزش‌وپرورش تنها با تکنیک و برنامه محقق نمی‌شود؛ بلکه به فضیلت‌های اخلاقی، مسئولیت‌پذیری و توجه به خیر عمومی در میان کنشگران تربیتی نیاز دارد. محمد محمدشیرازی

محمد محمدشیرازی حیات سیاسی انسان‌ها، بدون روایت‌های مشترک معنا و انسجام پیدا نمی‌کند. انسان‌ها زمانی می‌توانند خود را عضوی از یک جامعه بدانند که داستان مشترکی درباره گذشته، حال و آینده خود داشته باشند. اما این روایت‌های مشترک از کجا شکل می‌گیرند؟ پاسخ مک‌اینتایر این است که روایت‌ها در دل «عمل» ساخته می‌شوند.عمل از نظر او، نوعی فعالیت اجتماعی پیچیده است که بر همکاری انسان‌ها استوار است. در یک عمل، افراد برای رسیدن به خیرهایی تلاش می‌کنند که فقط نصیب یک فرد خاص نیست، بلکه همه کسانی که در آن عمل مشارکت دارند از آن بهره‌مند می‌شوند.برای مثال، پزشکی را در نظر بگیریم؛ پزشکی فقط مجموعه‌ای از تکنیک‌ها برای درمان بیماری نیست. پزشکان، پرستاران و بیماران در یک عمل اجتماعی مشترک مشارکت دارند که هدف درونی آن، حفظ سلامت و بهبود زندگی انسان‌هاست. وقتی این عمل به درستی انجام شود، خیرهایی مانند افزایش دانش پزشکی، مراقبت بهتر از بیماران و رشد اخلاق حرفه‌ای نصیب همه اعضای این عرصه می‌شود.

تعلیم‌وتربیت نیز از همین منظر یک «عمل» است. آموزش‌وپرورش فقط انتقال اطلاعات یا اجرای چند برنامه آموزشی نیست؛ بلکه یک فعالیت اجتماعی مشترک است که در آن معلم، دانش‌آموز، خانواده و جامعه برای تحقق خیرهای درونی تربیت همکاری می‌کنند؛ خیرهایی مانند رشد عقلانی، پرورش شخصیت، شکل‌گیری مسئولیت‌پذیری و توانایی زندگی شایسته در جامعه.اما برای آنکه یک عمل بتواند شکل بگیرد و خیرهای آن به همه اعضای جامعه برسد، به «فضیلت‌های اخلاقی» نیاز دارد. بدون فضیلت، انسان‌ها توان مشارکت پایدار در یک عمل مشترک را ندارند. فضیلت‌هایی مانند عدالت، صداقت، شجاعت، مسئولیت‌پذیری و توجه به خیر عمومی باعث می‌شوند افراد بتوانند در یک فعالیت مشترک سهیم شوند.برای مثال، اگر اعضای یک تیم ورزشی فقط به فکر برتری فردی باشند، همکاری واقعی شکل نمی‌گیرد و تیم نمی‌تواند موفق شود. موفقیت یک تیم نیازمند فضیلت‌هایی مانند اعتماد، فداکاری و احترام به نقش دیگران است. در چنین شرایطی، خیرهایی مانند رشد مهارت جمعی و موفقیت گروهی نصیب همه اعضا می‌شود.در حوزه تعلیم‌وتربیت نیز چنین است؛ برای آنکه عمل تربیتی در جامعه شکل بگیرد و همه از خیرهای درونی آن بهره‌مند شوند، کنشگران این عرصه باید فضیلت‌مند باشند . معلمی که فقط به دنبال انجام وظیفه اداری یا کسب موقعیت شخصی است، نمی‌تواند به معنای کامل در عمل تربیت مشارکت کند. اما معلمی که فضیلت‌هایی مانند دلسوزی، عدالت، مسئولیت‌پذیری و تعهد به رشد دانش‌آموزان را دارد، بخشی از یک عمل تربیتی واقعی خواهد بود.

در غیاب فضیلت‌ها، توجه کنشگران آموزشی به سمت خیرهای بیرونی معطوف می‌شود؛ خیرهایی مانند کسب قدرت، شهرت یا رقابت برای کسب منافع بیشتر. این خیرها ممکن است برای برخی افراد سودمند باشند، اما معمولاً محدودند و تنها نصیب گروه کوچکی می‌شوند. در چنین وضعیتی، جامعه از خیرهای گسترده و عمیق عمل تربیت محروم می‌ماند.بنابراین، اگر هدف ما تحول واقعی است، مسئله فقط افزایش روش‌ها و تکنیک‌های سیاستی نیست. سیاست‌ها و برنامه‌ها زمانی می‌توانند به بهبود تربیت کمک کنند که بر بستری از فضیلت‌های اخلاقی استوار باشند. گاهی تأکید بیش از اندازه بر ابزارها و تکنیک‌ها، بدون توجه به فضیلت‌های لازم برای مراقبت از عمل تربیتی، باعث می‌شود برخی افراد بتوانند به خیرهای بیرونی مانند قدرت و شهرت برسند، اما خودِ تربیت و خیرهای مشترک آن آسیب ببیند.انت‌های پیام/از شما صاحبنظر گرامی در حوزه تعلیم و تربیت هم دعوت می‌کنیم، از نویسندگان، ممیزان و اعضای هیئت تحریریه پنجره تربیت باشید. برای ارسال مطالب و عضویت در هیئت تحریریه، از طریق ارسال پیام به تحریریه پنجره در بخش پیام‌های محیط فارس، یا ایمیل [email protected] مکاتبه فرمائید.#آموزش_و_پرورش، #تعلیم_و_تربیت، #فضیلت_اخلاقی، #اخلاق_حرفه‌ای، #خیرهای_درونی، #خیر_عمومی، #تحول_آموزش_و_پرورش ۱۵:۰۶ - ۱۲ شهریور ۱۴۰۵