از اقتدار پهلوان تا اهتزاز پرچم؛ نشانه‌شناسی یک رژه در روایت ایران متحد

باشگاه خبرنگاران جوان - در رأس روایت رژه ایران در رقابت‌های جهانی نومد گیمز در قزاقستان رضا قیطاسی، قوی‌ترین مرد ایران، به عنوان پرچمدار قرار داشت. انتخاب یک قهرمان ورزش‌های قدرتی با پوششی سنتی و باستانگرا، از منظر نشانهشناسی می‌تواند تداعی‌کننده مفاهیمی، چون قدرت، صلابت، پهلوانی و پیوند با گذشته تاریخی ایران باشد. ترکیب قامت قدرتمند قیطاسی، پوشش جنگاورانه و جایگاه او در پیشاپیش کاروان، برای مخاطب ایرانی ظرفیت چنین تداعیای را ایجاد می‌کند؛ گویی پهلوان اسطورهای در قامت یک قهرمان معاصر بازخوانی شده است.

پس از او، ورزشکارانی با پوشش اقوام مختلف ایران حرکت کردند؛ تصویری از تکثر فرهنگی کشوری که هویت‌های قومی و محلی گوناگون را در خود جای داده است. اما این تنوع در ادامه با لباس‌های متحدالشکل و حرکت منظم ورزشکاران به یک پیام مکمل رسید: تفاوت‌ها درون یک هویت ملی واحد قرار دارند. به بیان دیگر، روایت بصری کاروان از «تنوع» به «وحدت» حرکت می‌کرد؛ وحدتی که نه با حذف تفاوت‌ها، بلکه با قرار دادن آن‌ها در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کرد.

پرچم‌های کوچک ایران در دست ورزشکاران نیز همین پیام را تکمیل می‌کرد. پرچم دیگر تنها در دست پرچمدار نبود؛ در دست تکتک ورزشکاران دیده می‌شد و با حرکت آن‌ها به یک کنش ارتباطی تبدیل می‌شد. در زبان نشانهشناسی، این تصویر می‌تواند چنین خوانده شود که هر ورزشکار، علاوه بر نمایندگی رشته ورزشی خود، حامل بخشی از هویت ملی نیز هست.

واکنش تماشاگران، از جمله سوت و کف زدن هنگام ورود کاروان، لایه دیگری به این صحنه افزود. مخاطب در اینجا صرفاً بیننده نبود، بلکه با واکنش خود وارد فرایند تولید معنا شد. البته از نظر علمی نمیتوان از این تشویق نتیج‌های قطعی درباره برداشت سیاسی یا فرهنگی همه تماشاگران گرفت، اما میتوان گفت کاروان ایران توانست در صحن‌های بین‌المللی دیده شود و واکنش قابل توجهی برانگیزد.

حضور رئیسجمهوری ایران در جایگاه ویژه و دست تکان دادن او برای کاروان نیز بر بُعد رسمی این تصویر افزود. این حرکت را میتوان در چارچوب زبان بدن، نشان‌های از توجه و همراهی با ورزشکاران دانست؛ حرکتی ساده، اما معنادار که فاصله میان مقام رسمی و نمایندگان ورزشی کشور را برای لحظه‌ای کاهش می‌دهد.

در مجموع، رژه ایران در بیشکک را میتوان یک پیام فشرده در قالب تصویر دانست: قدرت در قامت پرچمدار، تاریخ در پوشش، تنوع در لباس اقوام، وحدت در لباس متحدالشکل، هویت در پرچم و ارتباط در واکنش متقابل ورزشکاران، رئیسجمهوری و تماشاگران. پیام نهایی این تصویر را میتوان «ایران متکثر، اما متحد» دانست؛ کشوری که تلاش کرد در یک رویداد جهانی، پیش از آنکه در میدان مسابقه سخن بگوید، با زبان فرهنگ و نشانه‌ها خود را معرفی کند