بازطراحی نظام سلامت؛ از بیمارستان تا جامعه

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند گفت: معماری نظام سلامت، نه یک امر تزیینی، بلکه زیربنای کارآمدی یا ناکارآمدی کل شبکه ارائه خدمت است.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، سیمین شرفی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند گفت: معماری نظام سلامت، نه یک امر تزیینی، بلکه زیربنای کارآمدی یا ناکارآمدی کل شبکه ارائه خدمت است. نظام سلامت کنونی، بر اساس الگوی بیماری‌های واگیر و مراقبت‌های کوتاه‌مدت و مقطعی شکل گرفته است؛ در حالی که بار بیماری‌ها در ایران و جهان، به سمت شرایط مزمن و نیازمند مراقبت پیوسته و طولانی‌مدت سوق یافته است. این ناهمخوانی میان ساختار و وظیفه، مهم‌ترین چالش فراروی نظام سلامت محسوب می‌شود.

وی افزود: تغییر صرف در دستورالعمل‌های بالینی یا افزایش ظرفیت تخت‌های بیمارستانی، در چنین شرایطی راهگشا نخواهد بود، زیرا این اقدامات در چارچوب معماری موجود تعریف می‌شوند و نمی‌توانند پاسخگوی نیاز‌هایی باشند که خودِ معماری، برای آن‌ها طراحی نشده است. آنچه ضرورت دارد، بازنگری بنیادین در مؤلفه‌های ساختاری نظام سلامت است: الگوی تأمین مالی، نظام پرداخت، سلسله‌مراتب ارائه خدمت، توزیع نقش‌های حرفه‌ای، و پیوند میان سطوح مختلف.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند گفت: معماری مطلوب، معماری‌ای است که در آن هماهنگی عمودی و افقی میان ارائه‌دهندگان خدمت، به‌عنوان یک اصل طراحی، لحاظ شده باشد. بدین معنا که بیمار، در طول مسیر پیوسته مراقبت ــ از خانه تا بیمارستان و بازگشت به جامعه ــ با شبکه‌ای منسجم و یکپارچه مواجه باشد؛ شبکه‌ای که در آن، اطلاعات، تصمیمات و اقدامات بالینی، بدون شکاف و گسست، منتقل و پی‌گیری می‌شود.

شرفی گفت: از منظر سیاست‌گذاری، این بازطراحی مستلزم تغییر پارادایم از نگاه «قطعه‌ای و واکنشی» به «نگاه سیستمی و ایجابی» است. در این نگاه جدید، شاخص موفقیت، نه تعداد خدمات ارائه‌شده، بلکه پیامد‌های نهایی سلامت، کاهش نابرابری‌ها و ارتقای کیفیت زندگی افراد خواهد بود.

وی ادامه داد: بی‌گمان، چنین دگرگونی‌ای با موانع ساختاری، فرهنگی و اقتصادی متعددی روبه‌روست و در کوتاه‌مدت میسر نمی‌شود. با این حال، گام نخست در هر تحول پایدار، پذیرش این واقعیت است که نظام سلامت کنونی، با همه توانمندی‌هایش، برای پاسخ به نیاز‌های جمعیت سالمند، مبتلا به چندبیماری، و ساکن در جامعه، به‌روز رسانیِ بنیادین نیاز دارد؛ به‌روزرسانی‌ای که در تراز آن، نه یک بخش‌نامه، بلکه بازآفرینی معماری سلامت است.