تصمیم‌گیری برای ۲۲ بنای تاریخی ارزشمند پایتخت؛ از تملک تا مرمت
مدیرکل معماری و ساختمان شهرداری تهران از تصمیم‌گیری درباره ۲۲ ملک تاریخی و ارزشمند پایتخت در دومین جلسه این کمیته خبر داد و گفت: تعیین مسیر مرمت و احیای بناها، تسهیل مشارکت بخش خصوصی، پی‌گیری تملک آثار ارزشمند و بازگرداندن بنا‌های تاریخی به چرخه حیات شهری، از مهم‌ترین دستاورد‌های این نشست بود.
به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، یاسر جعفری، مدیرکل معماری و ساختمان شهرداری تهران و دبیر کمیته سیاست‌گذاری تملک و بهره‌برداری بنا‌های ارزشمند و تاریخی شهر تهران با اشاره به فعال‌سازی کمیته سیاست‌گذاری تملک و بهره‌برداری املاک تاریخی و ارزشمند شهرداری تهران اظهار کرد: اگرچه مصوبه تشکیل این کمیته در اواخر سال ۱۴۰۲ به تصویب شورای اسلامی شهر تهران رسیده بود، اما جلسات آن تا سال جاری تشکیل نشده بود. امسال با همراهی اعضای کمیته و انجام بررسی‌های کارشناسی در کارگروه فنی، زمینه برگزاری جلسات و اتخاذ تصمیم درباره ۲۲ ملک تاریخی و ارزشمند پایتخت فراهم شد.
وی با تأکید بر ضرورت عبور از مرحله بررسی به تصمیم‌گیری و اقدام اجرایی افزود: حفاظت و احیای بنا‌های تاریخی تهران نیازمند پشتوانه کارشناسی، هماهنگی بین‌بخشی و همکاری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان تهران است. بر همین اساس، در دومین جلسه کمیته برای املاک تاریخی مناطق ۱۱ و ۱۲ متناسب با شرایط هر بنا، مسیر مشخصی برای مرمت، تملک یا بهره‌برداری سازگار، همراه با تعیین مسئولیت دستگاه‌های ذی‌ربط و زمان‌بندی پی‌گیری اقدامات مشخص شد.
ضرورت حفاظت و مستندسازی آثار تاریخی آسیب‌دیده در جنگ
جعفری با اشاره به خسارات واردشده به میراث تاریخی پایتخت در جریان جنگ رمضان اظهار کرد: در این جنگ ۷۷ اثر تاریخی تهران از جمله مجموعه‌های شاخصی همچون کاخ گلستان و مجموعه سعدآباد، آسیب دیده‌اند که برخی از آن‌ها با خسارات جدی مواجه شده‌اند و حفاظت و مرمت این آثار نیازمند اقدامات فوری و هماهنگ است.
وی افزود: با حمایت شهردار تهران و در پی رایزنی‌های انجام‌شده در معاونت شهرسازی و معماری، توافقی با وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی برای همکاری مشترک در حفاظت و مرمت آثار تاریخی آسیب‌دیده حاصل شده و کارگروه تخصصی مشترکی نیز برای تسریع و هماهنگی اقدامات تشکیل شده است. بر این اساس علاوه بر حفاظت اضطراری و برنامه‌ریزی برای مرمت بنا‌های آسیب‌دیده، مستندسازی و حفظ شواهد تاریخی جنگ نیز در دستور کار قرار گرفته است تا آثار و پیامد‌های جنگ، از جمله شواهد مربوط به جنایات جنگی علیه میراث فرهنگی تهران، به‌عنوان بخشی از حافظه تاریخی شهر ثبت و برای نسل‌های آینده حفظ شود.
از حفاظت تا بهره‌برداری پایدار؛ تدوین ضوابط جدید برای مدیریت بنا‌های تاریخی تهران
دبیر کمیته سیاست‌گذاری تملک و بهره‌برداری بنا‌های ارزشمند و تاریخی شهر تهران با اشاره به ضرورت بازنگری در نحوه بهره‌برداری از املاک تاریخی شهرداری تهران اظهار کرد: برخی از این بناها با وجود ارزش تاریخی و فرهنگی صرفاً در اختیار مجموعه‌های اداری قرار دارند و امکان بهره‌مندی عمومی شهروندان از آن‌ها فراهم نیست؛ در حالی که بخش قابل توجهی از هزینه‌های نگهداری نیز همچنان بر عهده شهرداری است. ازاین‌رو یکی از رویکرد‌های اصلی کمیته، ساماندهی وضعیت بهره‌برداری و استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاران بخش خصوصی برای مرمت و بازگرداندن این بناها به چرخه زندگی شهری است.
جعفری افزود: شهرداری تهران طی سال‌های گذشته تعدادی از بنا‌های تاریخی را تملک کرده، اما مرمت و نگهداری این املاک نیازمند منابع مالی قابل توجهی است. مشارکت بخش خصوصی به‌ویژه سرمایه‌گذاران فعال در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و گردشگری می‌تواند ضمن کاهش وابستگی به اعتبارات شهرداری، روند مرمت و بهره‌برداری را تسریع کند. در همین راستا تسهیل فرایند‌های اداری و رفع موانع سرمایه‌گذاری با رعایت الزامات حفاظتی و قانونی، از موضوعات مورد تأکید کمیته بوده است.
مدیرکل معماری و ساختمان شهرداری تهران تأکید کرد: هدف، واگذاری صرف بناها نیست بلکه ایجاد شرایطی برای بهره‌برداری پایدار، حفظ اصالت تاریخی و افزایش دسترسی شهروندان به این فضاهاست. بر همین اساس تدوین شیوه‌نامه‌های واگذاری و نگهداشت بنا‌های تاریخی، تعیین کاربری‌های سازگار، فراهم‌سازی فرصت برابر برای حضور سرمایه‌گذاران واجد صلاحیت و نظارت بر عملکرد بهره‌برداران در دستور کار قرار گرفته است.
از تکمیل تملک عمارت گلستانه تا احیای خانه‌های تاریخی
جعفری در تشریح برخی تصمیمات مهم دومین جلسه کمیته سیاست‌گذاری تملک و بهره‌برداری بنا‌های ارزشمند و تاریخی شهر تهران اظهار کرد: یکی از موضوعات اصلی، تعیین تکلیف بنا‌های ارزشمندی همچون خانه پیرنیا در خیابان لاله‌زار نو، عمارت علاءالدوله، حمام نواب در محله عودلاجان و خانه حریرفروشان در منطقه ۱۱ بود که هر یک جایگاه ویژه‌ای در حافظه تاریخی شهر تهران دارند. بر این اساس مقرر شد متناسب با شرایط و الزامات حفاظتی هر بنا، زمینه مشارکت سرمایه‌گذاران بخش خصوصی برای مرمت، احیا و بهره‌برداری بلندمدت از این املاک، در چارچوب ضوابط قانونی و سازوکار‌های شفاف واگذاری فراهم شود.
وی افزود: همچنین درباره بنای ارزشمند گلستانه در منطقه ۱۱ که بخشی از آن پیش‌تر توسط شهرداری تهران تملک شده است، با حمایت اعضای کمیته و شورای اسلامی شهر تهران مقرر شد مذاکرات نهایی برای تملک بخش‌های باقی‌مانده پی‌گیری شود تا زمینه حفاظت یکپارچه و مرمت این بنای تاریخی فراهم شده و اقدامات حفاظتی آن در اولویت برنامه‌های شهرداری منطقه قرار گیرد.
مدیرکل معماری و ساختمان شهرداری تهران درباره خانه فروغ فرخزاد نیز اظهار کرد: این بنای ارزشمند در تملک شهرداری منطقه ۱۱ قرار دارد و با وجود پی‌گیری‌ها و اقدامات انجام‌شده برای مرمت آن در سال‌های گذشته، فرایند نهایی‌سازی و تأیید طرح مرمت موجب طولانی‌شدن روند اجرای پروژه شده است.
پی‌گیری تملک عمارت تاریخی انیس‌الدوله
جعفری با اشاره به عمارت تاریخی انیس‌الدوله در منطقه ۱۱ اظهار کرد: این بنای ارزشمند واقع در خیابان ولیعصر، در حال حاضر در مالکیت یک مجموعه صنفی غیردولتی قرار دارد و با توجه به مذاکرات صورت‌گرفته، مقرر شد شهرداری منطقه تملک آن را پی‌گیری کند تا زمینه مرمت و احیای بنا و تبدیل آن به فضایی فرهنگی و در دسترس شهروندان فراهم شود.
وی افزود: خیابان ولیعصر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین محور‌های تاریخی و هویتی تهران، روایتگر بخش مهمی از تاریخ معاصر پایتخت است و احیای بنا‌های ارزشمند آن می‌تواند به تقویت حیات فرهنگی و اجتماعی این محور کمک کند.
برنامه ویژه شهرداری تهران برای حفاظت و احیای بافت تاریخی سنگلج
جعفری با اشاره به برنامه‌های ویژه حفاظت و احیای بافت تاریخی سنگلج در منطقه ۱۲ اظهار کرد: با ابلاغ طرح حریم حفاظتی سنگلج و همکاری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان تهران، برنامه‌ریزی برای حفاظت و ساماندهی این محدوده تاریخی در دستور کار قرار گرفته است. در همین راستا، مطالعات تدوین الگوی معماری ویژه محله سنگلج در حال انجام است تا ضمن صیانت از هویت تاریخی و ویژگی‌های معماری محله، چارچوب مشخصی برای هدایت ساخت‌وساز‌ها و مداخلات آتی فراهم شود.
وی افزود: در کنار این اقدامات، تعیین تکلیف بنا‌های تاریخی و ارزشمند این محدوده نیز دنبال می‌شود؛ از جمله عمارت مستوفی‌الممالک که در اختیار دولت قرار دارد و مذاکرات اولیه برای تعیین تکلیف و فراهم‌سازی زمینه احیای آن آغاز شده است. همچنین مقرر شد بنا‌های ارزشمند تحت تملک شهرداری از جمله عمارت باغ کیهانی (عمارت معیرالممالک) و عمارت مجاور خانه پدری دکتر حسابی با رویکرد بهره‌برداری عمومی و ارائه خدمات فرهنگی و اجتماعی به ساکنان محلی احیا شوند تا حفاظت از میراث تاریخی سنگلج با ارتقای کیفیت زندگی و پاسخ‌گویی به نیاز‌های محله پیوند بخورد.
از تئاتر نصر تا خانه نفیسی؛ پی‌گیری زمان‌بندی‌شده احیای میراث تاریخی تهران
جعفری با اشاره به تصمیمات اتخاذشده درباره چند بنای دیگر گفت: در دومین جلسه کمیته برای تسریع در مرمت و بهره‌برداری از خانه‌موزه بازار، خانه آیت‌الله طالقانی، عمارت شیخ فضل‌الله نوری و خانه معتمدالسلطنه نیز زمانی برای ارائه و بررسی طرح‌های مفهومی و تعیین سازوکار اجرایی در نظر گرفته شد.
وی ادامه داد: همچنین درباره تئاتر نصر مقرر شد سازمان زیباسازی شهر تهران با توجه به لزوم ساماندهی محور تاریخی لاله زار، ظرف مدت یک ماه در خصوص تعیین تکلیف این بنا اقدام نماید.
جعفری با اشاره به خانه نفیسی که از جمله املاک تاریخی است اخیراً توسط شهرداری تهران تملک شده است، اظهار کرد: تعیین تکلیف ساختار هیئت‌امنا و نحوه مرمت و بهره‌برداری از این خانه نیز در دستور کار قرار گرفت تا با استفاده از سازوکار‌های پیش‌بینی‌شده در کمیته، زمینه احیای آن فراهم شود.
فراهم‌سازی زمینه سرمایه‌گذاری بخش خصوصی برای احیای خانه تاریخی امین‌لشکر
جعفری درباره خانه تاریخی امین‌لشکر در بافت تاریخی عودلاجان نیز اظهار کرد: با توجه به اقدامات حفاظتی و تهیه طرح مرمت این بنا و همچنین درخواست‌های مطرح‌شده از سوی بخش خصوصی برای مشارکت در احیای آن، اعضای کمیته بر ضرورت تسهیل و تسریع حضور سرمایه‌گذاران واجد صلاحیت تأکید کردند.
وی افزود: در چارچوب سیاست‌های در حال تدوین برای احیای بافت تاریخی عودلاجان، مقرر شد زمینه مشارکت بخش خصوصی در مرمت عین‌به‌عین خانه امین‌لشکر مطابق طرح مصوب و با نظارت مراجع ذی‌صلاح و بهره‌برداری بلندمدت از آن فراهم شود. این اقدام با هدف تبدیل بنا به یکی از محرک‌های احیای بافت تاریخی عودلاجان دنبال می‌شود تا ضمن صیانت از ارزش‌های تاریخی، زمینه جذب سرمایه‌گذاری و رونق فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی در این محدوده فراهم شود.
پی‌گیری تملک کامل خانه پروین اعتصامی با هدف ایجاد خانه شعر و فرهنگ
جعفری در ادامه با اشاره به خانه پروین اعتصامی در بافت تاریخی عودلاجان اظهار کرد: این مجموعه تاریخی از سه بخش تشکیل شده که یک بخش آن در تملک شهرداری تهران و دو بخش دیگر متعلق به بخش خصوصی است. با توجه به درخواست مطرح‌شده از سوی مالکان، مقرر شد مذاکرات لازم برای تملک بخش‌های باقی‌مانده انجام شود تا زمینه یکپارچه‌سازی و احیای این مجموعه ارزشمند فراهم شود.
وی افزود: رویکرد اصلی، حفاظت و احیای یکپارچه خانه پروین اعتصامی با هدف تبدیل آن به خانه شعر و فرهنگ است؛ فضایی که ضمن پاسداشت جایگاه این شاعر برجسته، بتواند به مرکزی برای فعالیت‌های ادبی و فرهنگی و حضور شهروندان تبدیل شود و در تقویت حیات فرهنگی بافت تاریخی عودلاجان نقش‌آفرینی کند.
آغاز مسیر تازه برای احیای گنجینه‌های تاریخی تهران
دبیر کمیته سیاست‌گذاری تملک و بهره‌برداری بنا‌های ارزشمند و تاریخی شهر تهران در پایان تأکید کرد: در راستای سیاست‌های مدیریت شهری و توافقات صورت‌گرفته میان شهرداری تهران و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، تلاش داریم با هم‌افزایی ظرفیت‌های دو دستگاه، مسیر حفاظت، مرمت و بهره‌برداری از بنا‌های تاریخی را هموار کنیم. تصمیمات اتخاذشده برای این ۲۲ ملک نیز بخشی از سیاست‌های کلان حفاظت و احیای بافت تاریخی تهران است که با هدف تبدیل ظرفیت‌های تاریخی به فرصت‌های فرهنگی، اجتماعی و گردشگری دنبال می‌شود.
جعفری افزود: رویکرد کمیته، تسهیل و تسریع سرمایه‌گذاری، رفع موانع اداری و فراهم‌سازی شرایط حمایتی و مشوق‌های قانونی برای مشارکت بخش خصوصی است. در همین راستا، از تمامی سرمایه‌گذاران و فعالان حوزه‌های فرهنگی، گردشگری و اقتصادی دعوت می‌کنیم پیشنهاد‌های خود را از طریق مناطق شهرداری و اداره‌کل معماری و ساختمان ارائه کرده و در فراخوان‌ها و مناقصات عمومی مربوط به مرمت و بهره‌برداری از بنا‌های تاریخی مشارکت کنند.
وی خاطرنشان کرد: هدف ما این است که حفاظت از میراث تاریخی به رونق اقتصادی و ارتقای کیفیت زندگی در محلات تاریخی پیوند بخورد و این بناها با حفظ اصالت و هویت خود، بار دیگر به فضا‌هایی زنده، پویا و در دسترس شهروندان تبدیل شوند.
مشاهدهٔ خبر در منبع