تعلیم و تربیت، بنیاد اصلی اقتدار و پیشرفت کشور است

به گزارش مرکز اطلاع‌رسانی و روابط‌عمومی وزارت آموزش و پرورش، علی اکبر صالحی روز دوشنبه در آیین تجلیل انجمن تکریم مفاخر تعلیم و تربیت از شهیدوالامقام دکتر کمال خرازی و پیشکسوتان نظام تعلیم و تربیت افزود: نخستین کلمه‌ای که بر پیامبر اکرم (ص) نازل شد، «اقرأ» بود؛ همین واژه به‌تنهایی نشان می‌دهد که مسیر تعالی و پیشرفت جامعه اسلامی از علم، آگاهی و دانایی آغاز می‌شود.

وی با بیان اینکه سخن گفتن از تعلیم و تربیت، در حقیقت سخن گفتن از گوهر آفرینش انسان و سرنوشت تمدن‌هاست، افزود: تعلیم و تربیت صرفا انتقال دانسته‌ها نیست، بلکه دمیدن روح آگاهی، شکوفاسازی فطرت و ایجاد پیوند میان انسان و افق‌های بیکران معنا است.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با اشاره به حضور وزیر آموزش و پرورش و شخصیت‌های علمی و فرهنگی در این آیین گفت: حضور مسئولان دولت در چنین محافلی نشانه توجه به جایگاه راهبردی آموزش و پرورش است.

صالحی با تشبیه توسعه کشور به پرورش یک درخت اظهار کرد: ملتی که خواهان سرافرازی است، باید همچون باغبانی عمل کند که کار را از ریشه آغاز می‌کند، نه از شاخه‌ها، اقتصاد، صنعت، سیاست و امنیت، همگی شاخه‌های یک درخت‌اند و ریشه اصلی آن، انسان تربیت‌ شده است.

وی تصریح کرد: مهندسی که می‌سازد، پزشکی که درمان می‌کند و قاضی که حکم می‌دهد، همگی روزگاری در کلاس اول نشسته‌اند و آموزش و تربیت آنان بر عهده معلم بوده است بنابراین، تعلیم و تربیت صرفا یکی از بخش‌های کشور نیست، بلکه بنیاد و زیربنای آن به شمار می‌رود، اگر این بنیاد مستحکم باشد، می‌توان بناهای بزرگی بر آن ساخت، اما اگر سست باشد، هرچه بنای توسعه بالاتر رود، لرزش و آسیب‌پذیری آن بیشتر خواهد شد.

رئیس هیات‌ مدیره انجمن مفاخر تعلیم و تربیت با اشاره به آموزه‌های قرآن کریم، بر پیوند ناگسستنی تعلیم و تربیت اخلاقی تأکید کرد و گفت: قرآن کریم تزکیه و تعلیم را در کنار یکدیگر قرار داده است، این موضوع نشان می‌دهد که اسلام نه آموزش بدون اخلاق را می‌پذیرد و نه اخلاقی را که از دانش و آگاهی تهی باشد.

وی با اشاره به پیشینه تاریخی و فرهنگی ایران خاطرنشان کرد: در فرهنگ دیرپای ایرانی، حکمت الهی و اخلاق مبتنی بر پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک، همواره از بنیان‌های اصلی جامعه بوده است.

صالحی با استناد به روایت هرودوت درباره نظام تربیتی ایرانیان در عصر هخامنشی گفت: فرزندان ایرانی از پنج تا بیست‌سالگی سه مهارت اساسی سوارکاری، تیراندازی و راستگویی را فرا می‌گرفتند؛ این موضوع نشان می‌دهد که در کنار مهارت‌های جسمانی و عملی، تربیت اخلاقی و راستگویی نیز از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده است.

وی با اشاره به مراکز علمی تاریخی ایران، از جمله جندی‌شاپور، تأکید کرد که این مراکز تنها محل گردآوری دانش نبودند، بلکه عرصه تعامل تمدن‌ها، گفت‌وگوی ادیان و آموزش اخلاق، به‌ویژه اخلاق پزشکی، به شمار می‌رفتند.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی افزود: ایرانیان از دیرباز دریافته بودند که دانش باید در خدمت آبادانی، عدالت و بهبود زندگی انسان‌ها قرار گیرد البته با ورود اسلام نیز ایرانیان نه‌تنها از دانش‌اندوزی فاصله نگرفتند، بلکه در پرتو آیینی که منادی علم و عدالت بود، به شکوفایی بیشتر علمی و فرهنگی دست یافتند.

صالحی به نقش خواجه نظام‌الملک در تأسیس نظامیه بغداد و شکل‌گیری نهادهای سازمان‌یافته آموزشی اشاره کرد و گفت: دانشمندانی مانند ابن‌سینا، فارابی، خوارزمی، ابوریحان بیرونی، خواجه نصیرالدین طوسی و غزالی به‌ عنوان چهره‌های برجسته تمدن علمی ایران و اسلام هستند.

وی همچنین با اشاره به آثار برجسته ادبی و اخلاقی ایران، از قابوس‌نامه، اخلاق ناصری و گلستان سعدی نام برد و این آثار را فراتر از متون ادبی، کتاب‌هایی ارزشمند در حوزه تربیت و پرورش اخلاقی انسان دانست.

صالحی با یادآوری جایگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی در فرهنگ ایرانی، به بیت مشهور او اشاره کرد:«توانا بود هر که دانا بود، ز دانش دل پیر برنا بود» این شاعر این بیت را بیانگر اعتقاد دیرینه ایرانیان به قدرت دانایی و نقش دانش در توانمندی فرد و جامعه عنوان کرده است.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با اشاره به تحولات نظام آموزشی ایران در دوران معاصر، اقدامات امیرکبیر در تأسیس دارالفنون را به‌ عنوان یکی از نقاط عطف آموزش نوین کشور دانست و افزود: میرزا حسن رشدیه به دلیل تلاش‌های ماندگارش برای پایه‌گذاری مدارس نوین در ایران گام بزرگی برداشت چراکه وی با وجود سنگ‌اندازی‌ها، تهدیدها و مخالفت‌ها، برای گسترش آموزش نوین ایستادگی کرد و به‌عنوان پدر معارف نوین ایران شناخته شد.

صالحی با اشاره به ضرورت یادآوری چهره‌های اثرگذار در تاریخ تعلیم و تربیت ایران، گفت: باید از مفاخر و پیشگامان این عرصه که در شکل‌گیری نظام آموزشی و تربیتی کشور نقش داشته‌اند، به شایستگی یاد کرد.

معلم، معمار اندیشه و اثرگذار بر مسیر تاریخی یک ملت

رئیس هیئت‌مدیره انجمن مفاخر تعلیم و تربیت با اشاره به خدمات چهره‌های برجسته و پیشگام آموزش در کشورمان اظهار کرد: جبار باغچه بان زمانی کمتر کسی به آموزش کودکان ناشنوا توجه داشت، اما باغچه‌بان برای این کودکان مدرسه ساخت، روش‌های آموزشی ابداع کرد و کتاب نوشت چراکه او نشان داد که ناشنوایی به معنای ناتوانی در یادگیری نیست و می‌توان حتی برای کودکانی که از نعمت شنوایی محروم‌اند، زمینه شکوفایی استعدادها را فراهم کرد.

صالحی از محمد بهمن‌بیگی، بنیان‌گذار آموزش عشایری در ایران، به‌عنوان یکی دیگر از چهره‌های ماندگار تعلیم و تربیت یاد کرد و گفت: بهمن‌بیگی از دل ایل قشقایی برخاست و آموزش را برای عشایر ایران ممکن ساخت نه با تأسیس مدرسه در شهرها، بلکه با برپایی کلاس‌های درس در چادرها، مسیر کوچ و دل صحرا، چراکه او نشان داد اگر کودک نمی‌تواند به مدرسه بیاید، مدرسه باید به سوی کودک برود. کتاب «بخارای من، ایل من»، بازتابی از زندگی و تلاش‌های ارزشمند این چهره فرهنگی است.

رییس بنیاد ایرانشناس از توران میرهادی، از پیشگامان آموزش پیش‌دبستانی و ادبیات کودک، یاد کرد و اظهار داشت: میرهادی بر این باور بود که باید کودک را جدی گرفت و با احترام با او سخن گفت.

وی به جایگاه استاد شهید مرتضی مطهری اشاره کرد و گفت: کتاب «تعلیم و تربیت در اسلام» از آثار مهمی است که مباحث تربیتی را در کانون توجه اندیشه دینی قرار داد.

صالحی از شهید محمدعلی رجایی نیز به‌عنوان معلمی یاد کرد و گفت: وی حتی با رسیدن به مقام ریاست‌جمهوری، هویت معلمی خود را فراموش نکرد وهمواره به این عنوان افتخار می‌کرد.

ویدر تاریخ تعلیم و تربیت ایران، هزاران چهره گمنام نیز وجود دارند، افزود: معلم روستایی که پیاده به مدرسه می‌رود و آموزگاری که از حقوق اندک خود برای دانش‌آموزان دفتر و لوازم‌التحریر تهیه می‌کند، همگی بخشی از سرمایه‌های انسانی این سرزمین‌اند اما وظیفه ماست که این الگوها را به جامعه و نسل جوان معرفی کنیم، زیرا الگو یکی از مستقیم‌ترین و اثرگذارترین راه‌های تربیت است.

صالحی به حدیثی از امام صادق (ع) خاطرنشان کرد: نسل جوان امروز بیش از آنکه به شنیدن نصیحت نیاز داشته باشد، به دیدن الگوهایی نیازمند است که آنچه را می‌گویند، در زندگی خود نیز به آن عمل کرده باشند البته از این رو، رسانه‌ها، دانشگاه‌ها، مدارس و انجمن‌هایی همچون انجمن تکریم مفاخر باید زندگی این بزرگان را با زبانی ساده و جذاب به جامعه معرفی کنند

رئیس هیئت‌مدیره انجمن با گرامیداشت یاد شهدایی که در کنار مسئولیت‌های مختلف، دغدغه علم، آموزش و تربیت نسل آینده را داشتندنیز اشاره کرد و افزود: شهید دکتر سیدکمال خرازی و شهید دکتر علی لاریجانی نمونه بارزی از این مسولان بودند که دغدغه خاصی به نظام تعلیم و تربیت داشتند.

وی شهید سیدکمال خرازی را از چهره‌های اثرگذار علمی و مدیریتی کشور و از پیشگامان توسعه علوم شناختی و آموزش دیجیتال در ایران عنوان کرد و گفت: شهید خرازی در عرصه دیپلماسی نیز خدماتی ماندگار داشتند، اما یکی از آرزوهای مهمشان برخورداری کشور از نظامی آموزشی باکیفیت، مستحکم و فراگیر بود.

صالحی با اشاره به تحصیلات شهید خرازی در مدرسه علوی افزود: این شهید تجربه و الگوی آموزشی این مدرسه را از معیارهای مهم ارزیابی نظام تعلیم و تربیت می‌دانستند.

وی شهید علی لاریجانی را دانشمندی برخاسته از حوزه‌های فلسفه و ریاضیات توصیف کرد و توضیح داد: در مسئولیت‌های مختلف از جمله شورای عالی انقلاب فرهنگی، رسانه ملی، مجلس شورای اسلامی و حوزه امنیت ملی خدمت کرد.

به گفته صالحی، شهید لاریجانی در تمامی این مسئولیت‌ها به آموزه‌های استاد شهید مرتضی مطهری درباره پرورش انسان متوازن وفادار بود و بر رشد هماهنگ استعدادها و ابعاد مختلف وجودی انسان تأکید داشت.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی همچنین یاد دو چهره پیشکسوت آموزش و پرورش ازجمله مرحوم صدری و مرحوم علاقمندان، گفت: خدمات بدیع و ماندگار آنان بسیار بدیع و ماندگار خواهد ماند. اما این بزرگان از میان ما رفته‌اند، اما میراث ارزشمند علمی، فرهنگی و تربیتی آنان همچنان باقی است.

سرمایه‌گذاری در آموزش و پرورش، سرمایه‌گذاری برای آینده کشور

صالحی نظام تعلیم و تربیت به درختی تنومند، تشبیه کرد و گفت: همان‌گونه که سرزندگی و استواری یک درخت به باغبان آن وابسته است، تقویت نظام آموزشی نیز به توجه، حمایت و سرمایه‌گذاری مستمر نیاز دارد.

وی تصریح کرد: دولتی که خواهان تقویت آموزش و پرورش است، باید در این حوزه سرمایه‌گذاری کند؛ حتی اگر نتایج و منافع آن در کوتاه‌مدت آشکار نشود، زیرا ثمرات آموزش و تربیت را باید در سال‌های آینده برداشت کرد.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی از مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، به دلیل توجه به جایگاه زیربنایی آموزش و پرورش و حمایت دولت از این نهاد قدردانی کرد و افزود: توجه رئیس‌جمهور به مدرسه، معلم و کلاس درس، این پیام را به مجموعه دستگاه‌های اجرایی منتقل می‌کند که اولویت اصلی کشور در مسیر توسعه، توجه به آموزش و پرورش است.

صالحی با بیان اینکه امکانات و فضای آموزشی مناسب، خود پیام مهمی به دانش‌آموز منتقل می‌کند، اظهار کرد: کودکی که در کلاسی روشن و مطلوب، با میز و نیمکت سالم، کتابخانه و آزمایشگاه مناسب تحصیل می‌کند، حتی بدون آنکه کسی به او چیزی بگوید، احساس می‌کند کشورش برای او اهمیت قائل است. چنین دانش‌آموزی با دلگرمی و انگیزه بیشتری در آینده به کشور خود خدمت خواهد کرد.

وی ابراز امیدواری کرد این روند حمایتی ادامه یابد و مناطق محروم، به‌ویژه مناطقی که روزگاری شاهد فعالیت مدارس عشایری، بیش از پیش مورد توجه قرار گیرند.

صالحی با اشاره به شرایط امروز جهان و تحولات فناوری، خاطرنشان کرد: اکنون در گام دوم انقلاب اسلامی و در عصر فناوری‌های نوین و چالش‌های پیچیده جهانی قرار داریم. نظام تعلیم و تربیت کشور برای پرورش نسلی متعهد، خلاق، وطن‌دوست و پرسشگر، باید دانش‌آموزان را به دو بال اساسی معنویت و دین از یک سو و دانش و خرد از سوی دیگر مجهز کند.

وی تأکید کرد: انسان با برخورداری از این دو بال می‌تواند مسیر تعالی و پیشرفت را طی کند. البته در تربیت دینی باید به این نکته توجه داشت که ورود به عرصه دین باید از مسیر محبت و علاقه صورت گیرد البته اگر انسان شیرینی معنویت و دین را بچشد، با میل و اشتیاق به سوی مناسک و آموزه‌های دینی حرکت خواهد کرد.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی همچنین بر اهمیت انتخاب و تربیت معلمان تاکید کرد و گفت: در نظام تربیت معلم باید هم صلاحیت علمی و هم سلامت اخلاقی مورد توجه قرار گیرد. همچنین در نظام ارزشیابی دانش‌آموزان نباید تنها حافظه و محفوظات سنجیده شود، بلکه پرسشگری، خلاقیت و مسئولیت‌پذیری نیز باید از معیارهای اصلی ارزیابی باشد؛ چراکه صرف برخورداری از مدرک تحصیلی برای تربیت انسان‌های توانمند کافی نیست.

صالحی با اشاره به جایگاه معلم در آموزه‌های دینی اظهار کرد: پیامبر اکرم (ص) فرموده‌اند هر کس از مخلوق خداوند سپاسگزاری نکند، شکر خالق را به‌جا نیاورده است. بنابراین، سپاسگزاری از آموزگار صرفا یک ادب اجتماعی نیست، بلکه بخشی از شکرگزاری در برابر خداوند به شمار می‌رود.

وی افزود: ملتی که قدر معلم خود را بداند، زمینه برخورداری از نعمت فزاینده دانایی و آگاهی را فراهم می‌کند.

صالحی اظهار کرد: حقیقت وجود انسان به اندیشه او وابسته است و معلم، معمار اندیشه انسان‌هاست. معلم ممکن است در جامعه به اندازه شأن و جایگاه خود از پاداش مادی برخوردار نباشد، اما در قلب صدها شاگرد جای دارد و پاداش معنوی این خدمت نزد خداوند محفوظ است.

وی خاطر نشان کرد: قدردانی از معلمان نباید صرفا به بیان خسته‌نباشید و تشکر لفظی محدود شود، بلکه تأمین معیشت آبرومندانه معلمان نیز باید بخشی از برنامه‌های عملی برای تکریم این قشر باشد.

صالحی با تأکید بر نقش معلمان، اندیشمندان و فرهیختگان در حفظ هویت ملی و تمدنی ایران اظهار کرد: ایران را معلمان، مکتب‌داران، حکیمان، فرهیختگان و سربازان وطن ساخته و از آن صیانت کرده‌اند. سرزمین ایران در طول تاریخ بارها مورد هجوم و تجاوز قرار گرفته، اما همواره توانسته است هویت و اصالت خود را بازیابد؛ زیرا ریشه‌های این سرزمین در فرهنگ غنی و تمدنی عمیق قرار دارد که تعلیم و تربیت از ارکان اصلی آن بوده است.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با اشاره به بیانات رهبر شهید درباره منزلت معلمان (دیدار با مردم استان کرمان در ۲۴ اردیبهشت ۱۳۸۴) افزود: معلم کسی است که می‌تواند بر مسیر تاریخ یک ملت اثر بگذارد و در شکل‌گیری هویت فرهنگی و آینده آن نقش‌آفرین باشد.

تحول و اقتدار ایران از نظام تعلیم و تربیت آغاز می‌شود

محمدرضا مخبر دزفولی رییس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی نیز با تاکید بر  نقش بنیادین آموزش و پرورش در پیشرفت کشور گفت: نقطه مرکزی تحولات برای ساخت ایران قوی، از آموزش و تربیت نسل آینده آغاز می‌شود و باید برای این هدف همدل و همراه باشند.

وی با اشاره به اهمیت نظام تعلیم و تربیت بر ضرورت توجه جدی به آموزش ارزش‌های اخلاقی، فرهنگی و تمدنی به نسل نوجوان و جوان تأکید کرد و افزود: در این مطالعات، بیش از ۲۰ تا ۳۰ موضوع اساسی برای آموزش کودکان و نوجوانان مورد توجه قرار گرفته بود که از جمله آن‌ها می‌توان به نظم، امانت‌داری، وفای به عهد، راستگویی و احترام به پدر و مادر اشاره کرد؛ موضوعاتی که همگی ریشه در آموزه‌های دینی و فرهنگی ما دارند.

مخبر با اشاره به اینکه باید در آموزش این ارزش‌ها پیشگام باشد، افزود: متاسفانه در برخی حوزه‌های آموزشی با عقب‌ماندگی‌هایی مواجه هستیم و نتایج آزمون‌ها نیز نشان‌دهنده وجود ضعف‌هایی در این زمینه است.

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به فعالیت‌های این فرهنگستان در حوزه آموزش ریاضیات و علوم گفت: فرهنگستان علوم در حال انجام فعالیت‌های جدی در این زمینه است و همکاری‌هایی نیز با مجموعه آموزش و پرورش دارد که از جمله اقدامات مهم و ارزشمند در مسیر ارتقای نظام آموزشی کشور به شمار می‌رود.

وی با تأکید بر ضرورت معرفی مفاخر علمی و فرهنگی کشور به نسل جوان تصریح کرد: مفاخر و دانشمندان، الگوهایی هستند که مسیر پیشرفت را به دانش‌آموزان و دانشجویان نشان می‌دهند. اگر این چراغ‌های راهنما را معرفی نکنیم، نسل آینده نمی‌داند چه مسیری را برای رسیدن به قله‌های علمی و فرهنگی دنبال کند.

مخبر با اشاره به ضرورت بازنگری در محتوای کتاب‌های درسی اظهار کرد: در زمان تدوین سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، گروه‌های متعددی در حوزه‌های مختلف تعلیم و تربیت فعالیت می‌کردند، اما شاید یکی از بخش‌هایی که باید بیشتر به آن توجه می‌شد، معرفی زندگی، اندیشه و سبک زیست دانشمندان و فرهیختگان ایرانی در کتاب‌های درسی بود.

وی افزود: اگرچه بخشی از میراث تمدنی ایران در کتاب‌های درسی گنجانده شده است، اما هنوز ممکن است بسیاری از نوجوانان و جوانان ما شخصیت‌هایی همچون ابن‌سینا، خوارزمی، خیام و فارابی را به‌خوبی نشناسند.

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به جایگاه تاریخی تمدن ایرانی و اسلامی خاطرنشان کرد: بخشی از آثار و دستاوردهای تمدنی ما در غرب تدریس شده و دوره‌های پیش از رنسانس، از دوره‌های درخشان تاریخ علمی و تمدنی ایران بوده است البته ضروری است این ظرفیت‌ها با همکاری آموزش و پرورش دوباره احیا و به نسل جدید معرفی شوند.

مخبر دزفولی با تأکید بر اینکه اصلاح و ارتقای آموزش و پرورش می‌تواند زمینه‌ساز موفقیت سایر برنامه‌های کشور باشد، گفت: اگر آموزش و پرورش احیا شود، بسیاری از اقدامات و برنامه‌های دیگر نیز به نتیجه خواهد رسید. برای ساخت ایران قوی، باید نقطه آغاز تحولات را در آموزش و تربیت فرزندان این سرزمین جست‌وجو کنیم.

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به اهتمام رئیس‌جمهور به موضوع آموزش و پرورش اظهار کرد: از ابتدای فعالیت دولت، موضوع تعلیم و تربیت مورد توجه جدی رئیس‌جمهور قرار داشته و جلسات و پی‌گیری‌های متعددی در این زمینه انجام شده است. همه دستگاه‌ها و مجموعه‌های علمی و فرهنگی کشور باید از تلاش‌های مسئولان آموزش و پرورش پشتیبانی کنند.

مخبر دزفولی به نقش شهید کمال خرازی در توسعه علوم شناختی کشور گفت: در دهه ۱۳۸۰ موضوع علوم شناختی مورد توجه ویژه قرار داشت و رهبر شهید انقلاب نیز در دیدارها و گفت‌وگوها، پیگیر روند توسعه این حوزه بودند.

وی افزود: مسئولیت پی‌گیری این حوزه به شهید خرازی واگذار شد و در ادامه آن نیز با پی‌گیری‌های صورت‌گرفته برای علوم شناختی ردیف بودجه مستقلی در سازمان برنامه و بودجه اختصاص یافت که زمینه پیشرفت این حوزه را فراهم کرد.