عبداللهی: خصوصیسازی آموزشوپرورش با اندیشه رهبر شهید مغایر است
مدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس با تأکید بر ضرورت تفکیک مفاهیم خصوصیسازی، برونسپاری، مدارس غیردولتی، مشارکت مردمی و تنوعبخشی در آموزشوپرورش گفت: در اندیشه رهبری، مسئولیت نهایی و شأن حاکمیتی آموزشوپرورش با دولت است، اما این به معنای آن نیست که همه بار آموزشوپرورش باید بر دوش دولت باشد.
گروه آموزشوپرورش: محمدصادق عبداللهی مدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس در نشست علمی _تخصصی آموزشوپرورش و اقتصاد در اندیشههای رهبر شهید که در خبرگزاری فارس برگزار شد, با تأکید بر ضرورت تفکیک مفاهیم مختلف در بحث حکمرانی آموزشوپرورش اظهار کرد: اگر این مفاهیم از یکدیگر تفکیک نشوند، در بررسی دیدگاههای مقام معظم رهبری درباره آموزشوپرورش دچار خلط مفهومی میشویم.وی افزود: حداقل پنج مفهوم را میتوان در این زمینه از یکدیگر تفکیک کرد؛ نخست خصوصیسازی، دوم برونسپاری، سوم مدارس غیردولتی، چهارم مشارکت مردمی و نهادی و پنجم تنوعبخشی بر حسب نیاز.خصوصیسازی با برونسپاری تفاوت داردعبداللهی درباره مفهوم خصوصیسازی گفت: خصوصیسازی یعنی بخشی از مسئولیت، مالکیت و مدیریت دولت را به خارج از دولت واگذار کنیم؛ این واگذاری میتواند به والدین، بخش غیردولتی یا هر مجموعه دیگری انجام شود.مدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس ادامه داد: منظور از برونسپاری این است که برخی خدمات یا وظایفی را که اکنون آموزشوپرورش انجام میدهد، به مجموعه دیگری بسپاریم تا آن را انجام دهد.وی با ذکر مثالی توضیح داد: برای مثال، سالانه حدود ۶۰ میلیون جلد کتاب درسی در تهران چاپ میکنیم و اصرار داریم همه آنها در تهران چاپ و از همینجا توزیع شود. آیا نمیتوان این کار را به چاپخانههای استانها سپرد و حتی اگر چاپخانه دولتی باشد، از ظرفیت آن استفاده کرد؟ یعنی ما تألیف و تدوین را انجام دهیم و فایل نهایی را در اختیار چاپخانه قرار دهیم تا صرفاً چاپ کند. این نمونهای از برونسپاری است.
مدارس غیردولتی؛ از ایده اولیه تا وضعیت امروزعبداللهی با اشاره به مفهوم مدارس غیردولتی گفت: مدارس غیرانتفاعی یا غیردولتی نیز مفهوم دیگری است. رهبر شهید در دهه ۶۰ این مدارس را به این شکل تعریف کردند که افرادی که به دنبال انتفاع از آموزشوپرورش نیستند، وارد شوند و در کنار دولت به آموزشوپرورش کمک کنند.وی افزود: باید بررسی کنیم که در ادامه چه اتفاقی برای مدارس غیرانتفاعی افتاد و چگونه مفهوم غیرانتفاعی به سمت غیردولتی و در مواردی انتفاعی شدن پیش رفت.مدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس همچنین مشارکت مردمی و نهادی را مفهوم دیگری دانست و گفت: در اینجا گروهها و نهادهای مختلف در آموزشوپرورش مشارکت میکنند.وی ادامه داد: مفهوم دیگر، تنوعبخشی برحسب نیاز است؛ برای مثال، مدارس استعدادهای درخشان، مدارس استثنایی و مدارس عشایری، به دلیل نیازهای متفاوت، نوعی تنوعبخشی در نظام آموزشی ایجاد کردهاند.آموزشوپرورش شأن حاکمیتی داردعبداللهی با بیان اینکه پس از تفکیک این مفاهیم میتوان به شکل روشنتری سراغ اندیشه رهبری رفت، اظهار کرد: در کنار این پنج مفهوم، یک رکن اصلی وجود دارد و آن اینکه مقام معظم رهبری میفرمایند آموزشوپرورش شأن حاکمیتی دارد.وی افزود: در مقابل این موضوع، بحث ملوکالطوایفی شدن آموزشوپرورش مطرح شده است؛ یعنی نباید آموزشوپرورش به مجموعهای از بخشهای جدا از هم تبدیل شود.
مدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس با اشاره به سیاستهای کلی ابلاغی گفت: در ماده ۲ سیاستهای کلی، بر ارتقای جایگاه آموزشوپرورش به مثابه مهمترین نهاد تربیت نیروی انسانی، مولد سرمایه اجتماعی و عهدهدار اجرای سیاستهای مصوب و هدایت و نظارت بر آنها به عنوان امر حاکمیتی، با توسعه همکاریها تأکید شده است.تعلیم و تربیت کالا نیست که در بازار عرضه شودعبداللهی ادامه داد: اگر این موضوع را کنار بیانات رهبر شهید در سال ۱۴۰۴ درباره جلوگیری از ملوکالطوایفی شدن آموزشوپرورش قرار دهیم، نتایج مشخصی به دست میآید.وی تصریح کرد: تعلیم و تربیت در اندیشه رهبر شهید صرفاً ارائه یک خدمت نیست؛ یعنی آموزشوپرورش قرار نیست خدمتی به جامعه ارائه کند که بتوان گفت این خدمت را میتوان در بازار خرید و فروش یا آن را به دیگری منتقل کرد.مدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس گفت: اینجا بحث تربیت نسل، تربیت نیروی انسانی و تربیت مولد سرمایه اجتماعی مطرح است و حاکمیت در این زمینه مسئولیت دارد. بنابراین آموزشوپرورش صرفاً یک خدمت نیست که بتوان آن را در بازار عرضه کرد، بلکه یک وظیفه و حتی حق حاکمیتی است.هویتسازی را نمیتوان به منطق بازار سپردعبداللهی با اشاره به نقش آموزشوپرورش در هویتسازی اظهار کرد: نکته دیگر، مسئله هویتسازی است. هویتسازی نمیتواند بر مبنای بازار، سود و زیان یا سپردن امور به غیر تعریف شود.وی تأکید کرد: در اندیشه تربیتی رهبری، اجازه نداریم آموزش را بهعنوان یک کالا در بازار قرار دهیم. آموزش وظیفه دولت و بالاتر از آن، حق حاکمیت است؛ چراکه قرار است هویتسازی و تربیت نسل انجام شود.
چابکسازی دولت به معنای واگذاری آموزشوپرورش نیستمدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس با اشاره به موضوع چابکسازی دولت گفت: در برخی دورهها بحث چابکسازی دولت، تفویض اختیارات و مشارکتها مطرح شد، اما آموزشوپرورش از این رویکرد مستثنی شد.عبداللهی افزود: حتی با منطق اقتصادی نیز نمیتوان آموزشوپرورش را صرفاً یک خدمت دید؛ چراکه مسئله آموزشوپرورش ارائه خدمت قابل خرید و فروش نیست.وی ادامه داد: رهبر شهید بهصراحت با این نگاه که بودجه آموزشوپرورش سنگین است و باید آن را به بیرون سپرد، مخالفت کردند. در برخی دولتها حتی اسنادی برای واگذاری بخشی از مدارس تهیه شد و بحث واگذاری ۳۰ درصد مدارس نیز مطرح شد، اما رهبر شهید در مقابل این نگاه ایستادند و تأکید کردند نباید با آموزشوپرورش صرفاً با منطق اقتصادی برخورد کرد.عبداللهی با طرح این پرسش که آیا در مقابل دولت همهکاره، مردم باید هیچکاره باشند، گفت: آیا واقعاً اندیشه رهبر شهید این است که هر کاری را دولت باید خودش انجام دهد و غیر از آن امکان دیگری وجود ندارد؟وی افزود: رهبر شهید در سال ۱۳۹۵ بهروشنی فرمودند اینکه آموزشوپرورش بر اساس قانون اساسی و آنگونه که انسان درست فکر میکند یک مسئله حاکمیتی است، به این معنا نیست که حتماً همه بار آن باید بر دوش دولت باشد؛ البته دولت باید در مسئله آموزشوپرورش نقشآفرینی کند.مدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس گفت: بنابراین در اینجا خط بطلانی بر نگاه «دولت همهکاره و مردم هیچکاره» کشیده میشود.
مشارکت اجتماعی به معنای واگذاری مسئولیت حاکمیتی نیستعبداللهی تأکید کرد: آنچه در اندیشه رهبر شهید مورد تأکید است، حاکمیت و مسئولیت دولت در کنار مشارکت اجتماعی و نهادی است؛ نه واگذاری مسئولیت به بازار یا بخش خصوصی.وی افزود: مشارکت اجتماعی به معنای خصوصیسازی آموزشوپرورش یا واگذاری مسئولیت حاکمیتی نیست. در عین حال، مدارس غیردولتی نیز باید وجود داشته باشند، اما با نظارت حاکمیت.مدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس با اشاره به دیدگاه مقام معظم رهبری درباره مدارس غیردولتی اظهار کرد: رهبر شهید در سال ۱۴۰۲ تأکید کردند که برخی مدارس غیردولتی انصافاً ابتکارات جالب و کارهای بسیار خوبی انجام میدهند و باید از این ابتکارات استفاده کرد.عبداللهی افزود: در عین حال، بر نظارت آموزشوپرورش بر مجموعه مدارس غیردولتی نیز تأکید شده است. البته این نظارت به معنای نادیده گرفتن یا جلوگیری از ابتکارات و کارهای نو در این مدارس نیست.وی ادامه داد: بنابراین رویکرد رهبری تعطیلی مدارس غیردولتی نیست، بلکه تقویت مدارس دولتی و استفاده از ابتکارات مدارس غیردولتی در چارچوب شأن حاکمیتی آموزشوپرورش است.نگرانی رهبر شهید از تبدیل آموزش به بازار استعبداللهی با اشاره به نگرانی اصلی درباره مدارس غیردولتی گفت: نگرانی این است که مدرسه غیردولتی اساساً به بازاری برای خرید و فروش آموزش و جابهجایی کالا تبدیل شود.وی افزود: رهبر شهید صراحتاً هشدار دادهاند که اگر به مدارس دولتی کماعتنایی کنیم، کسی که توان مالی ثبتنام در مدرسه شهریهپرداز را ندارد، ناچار است ضعف آموزشی را بپذیرد؛ یعنی کسی که بنیه مالی ندارد، بنیه علمی هم نداشته باشد.
مدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس گفت: این نگرانی اصلی است؛ اگر آموزش به سمتی برود که مدرسه دولتی آنقدر تضعیف شود که کیفیت و عدالت در آن وجود نداشته باشد و از طرف دیگر بازار آموزش بهگونهای شود که هرکس برای رسیدن به کیفیت و عدالت آموزشی باید سراغ مدرسه غیردولتی برود، این با اندیشه رهبر شهید مغایر است.راهکار، تقویت مدارس دولتی است نه حذف مدارس غیردولتیعبداللهی در جمعبندی این بخش از سخنان خود اظهار کرد: راهکار و رویکرد رهبر شهید، تعطیلی، مقابله یا محدود کردن مدارس غیردولتی نیست؛ بلکه تقویت مدارس دولتی و استفاده از ابتکارات مدارس غیردولتی، با رعایت شأن حاکمیتی و مسئولیت آموزشوپرورش است.مشارکت مردمی و نهادی باید واقعی باشدمدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس گفت: رهبر شهید با مشارکت مردمی و نهادی نیز موافق هستند؛ بهویژه در مدرسهسازی و در سیاستهای کلی ابلاغی، این موضوع مورد تأکید قرار گرفته است.عبداللهی در ادامه به مدارس هیئتامنایی اشاره کرد و گفت: باید میان مفهوم هیئتامنایی که امروز وزارت آموزشوپرورش مطرح میکند و هیئتامنایی که حداقل در ۱۰ سال گذشته وجود داشته، تفاوت قائل شد.وی افزود: اگر هیئتامنایی شدن به معنای تبدیل مدرسه دولتی باکیفیت به مدرسه دولتی شهریهگیر باشد، این با اندیشه رهبر شهید مغایرت دارد؛ زیرا مدرسه دولتی باکیفیت را از دسترس عموم مردم خارج میکنیم و آن را به مدرسه شهریهپرداز تبدیل میکنیم.عبداللهی ادامه داد: هرچند در آییننامه گفته میشود شهریه صرفاً برای فوقبرنامه است، در عمل ممکن است این شهریه به شرط ثبتنام تبدیل شود؛ یعنی خانواده هنگام ثبتنام با رقمهایی مواجه شود و اگر نتواند آن را پرداخت کند، از ثبتنام بازبماند.
انجمن اولیا و مربیان باید امکان مشارکت واقعی داشته باشدمدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس با اشاره به انجمن اولیا و مربیان اظهار کرد: اصل وجود انجمن اولیا و مربیان درست است، اما ما برخلاف اندیشه رهبری، این انجمن را در عمل تضعیف کردهایم.وی افزود: در آییننامه اجرایی مدارس، ۱۷ یا ۱۸ وظیفه برای انجمن اولیا و مربیان تعریف کردهایم، اما همزمان سازمانها، نهادها و دستورالعملهای متعددی ابلاغ شده که عملاً انجمن را خنثی میکند.عبداللهی ادامه داد: در نهایت انجمن به نقطهای میرسد که فقط برای جذب منابع مالی یا امضای چکها از آن استفاده میشود. وقتی برنامه، فوقبرنامه، حتی نحوه برگزاری نماز جماعت و جزئیات فعالیتهای مدرسه از بالا ابلاغ شده است، انجمن اولیا و مربیان دیگر در چه چیزی باید مشارکت کند؟وی گفت: وقتی همه چیز از بالا ابلاغ شود، مشارکت واقعی خانوادهها و دانشآموزان دیگر امکانپذیر نیست.تغییر ساختار؛ پیشنیاز مشارکت واقعی در آموزشوپرورشعبداللهی تأکید کرد: به همین دلیل، اگر بخواهیم یک پیام اصلی از این بحث استخراج کنیم، این است که ساختار آموزشوپرورش باید تغییر کند و مشارکت خانوادهها و دانشآموزان در آن لحاظ شود.وی افزود: راهکار این مسئله صرفاً ایجاد هیئتامنا برای مدارس نیست؛ زیرا اگر همه امور همچنان از بالا به مدرسه ابلاغ شود، هیئتامنا نیز در نهایت به مجموعهای تبدیل میشود که صرفاً منابع مالی جمع میکند.مدیر گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس گفت: راهکار همان چیزی است که رهبر شهید بر آن تأکید کردهاند؛ یعنی تغییر ساختار، کنار گذاشتن برخی اختیارات در موارد لازم، ایجاد مشارکت واقعی و تفویض اختیار.
ماده ۹۱ برنامه هفتم بر مدرسهمحوری تأکید داردعبداللهی با اشاره به ماده ۹۱ قانون برنامه هفتم پیشرفت اظهار کرد: یکی از نمودهای این رویکرد را میتوان در ماده ۹۱ برنامه هفتم دید که بر تغییر ساختار آموزشوپرورش با رویکرد مدرسهمحوری و اعطای اختیارات به مدرسه تأکید دارد.وی خاطرنشان کرد: اگر قرار است مشارکت واقعی باشد، باید اختیار نیز وجود داشته باشد؛ نمیتوان همه تصمیمها را در سطوح بالای ستاد گرفت و در عین حال از مدرسه، خانواده و مردم انتظار مشارکت داشت.پایان پیام/#محمدصادق_عبداللهی#مدیر_گروه_آموزش_و_پرورش_مرکز_پژوهشهای_مجلس#خصوصیسازی_آموزش_و_پرورش ۱۵:۳۱ - ۲۴ شهریور ۱۴۰۵
مشاهدهٔ خبر در منبع