قاضیها روزانه بیش از هزار سؤال از دستیار هوش مصنوعی میپرسند
پهلوانی در گفتوگو با خبرگزاری صدا و سیما (۱): قاضیها روزانه بیش از هزار سؤال از دستیار هوش مصنوعی میپرسند
پهلوانی در گفتوگو با خبرگزاری صدا و سیما (۱):
معاون هوش قضایی مرکز آمار قوه قضائیه میگوید استفاده قضات از دستیار هوشمند قضایی بیشتر شده و ۸۰ درصد از آن رضایت داشتهاند.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، بهانه این گفتوگو، خبرهای چند ماه گذشته قوه قضائیه از «هوش مصنوعی» بود. قوه قضائیه که احتمالا در ذهن مردم با پروندههای کاغذی قطور روی میز قاضی شناخته شده است، دو سالی میشود مسیر هوشمند شدن را طی میکند. اگرچه پیش از آن الکترونیکی شدن را چند سالی است تجربه کرده اما قطعی هر از چند گاهِ سامانههایش، مانند بسیاری از دستگاههای دیگر کشور، مردم و کارمندان را خسته میکند.
البته «معاون امور سامانهها و هوش قضایی مرکز آمار قوه قضائیه» میگوید این قوه تلاش کرده با ایجاد سامانههای پشتیبان، ارائه خدمت متوقف نشود. به گفته محمد پهلوانی، هوش مصنوعی هم به کمک قاضیها آمده و هم به کمک مردم. قوه قضائیه تلاش کرده دیدگاههای سنتی قضات را تغییر دهد تا برای صادر کردن رأی از هوش مصنوعی کمک بگیرند. بخش نخست از گفتوگو با معاون امور سامانهها و هوش قضایی مرکز آمار قوه قضائیه را میخوانید:
۱۰ میلیون پرونده را گمنام کردیم تا برای نخستین بار به هوش مصنوعی بدهیم
خبرگزاری صدا و سیما: هوش مصنوعی دقیقا وارد چه حوزههایی از قوه قضائیه شده و در حال بهرهبرداری است؟
محمد پهلوانی: بهرهمندی از هوش مصنوعی در قوه قضائیه از حدود ۲ سال پیش آغاز شد. اصلیترین کاری که در شروع فرایندهای هوش مصنوعی انجام دادیم، گمنامسازی پروندهها بود. چون نمیتوانستیم دادههای پروندهها را خام و گمنامنشده در اختیار ماشین قرار دهیم. ما با هوش مصنوعی ۱۰ میلیون رأی قضایی را در حوزههای مختلف گمنامسازی کردیم و در اختیار شرکتهای خصوصی قرار گرفت.
طرحها و پروژههای مختلفی در ارتباط با هوش مصنوعی داریم که در مرحله تحقیقات است. البته برخی در مرحله طراحی و برخی هم مانند «شناسایی پیچیدگی پرونده» در مرحله پژوهش و آزمایش قرار دارد. کاربرد هوش مصنوعی در شناسایی پیچیدگی پرونده به ارجاع پرونده و ارزیابی عملکرد قاضی کمک میکند.
قوه قضائیه در هوشمندسازی و ارجاع خودکار پروندهها از هوش مصنوعی استفاده میکند. ارجاع دقیقتر و مناسبترِ کار به کارشناس هم از مواردی است که با کمک هوش مصنوعی انجام میشود.
هوش مصنوعی با تحلیل بر روی پروندههای قضایی، به قاضی استعلام هوشمند را پیشنهاد میدهد. یعنی روی یک پرونده خاص، برای یک رسیدگی دقیق، برخی استعلامهای لازم را ارائه میکند. خلاصهسازی پرونده، مقایسه نظریات کارشناسی، ارائه جدولهای مقایسهای، ارزیابی بین پروندهها برای قاضی و مشابهتیابی از جمله نمونههای کاربرد هوش مصنوعی در فرایندهای قضایی و قوه قضائیه است. قضات و کارآموزان از این فرایند مشابهتیابی هوشمند میتوانند بسیار استفاده کنند چراکه سامانه هوشمند، پروندههای مشابه را در اختیار آنها میگذارد.
ما دستیاری را به عنوان دستیار حقوقی قاضی در قوه قضائیه طراحی کردیم که الان در اختیار همه محکمهها و همکاران قضایی قرار گرفته است. این دستیار هوشمند نتیجه بخشی از فعالیتهای ما در زمینه استفاده از هوش مصنوعی است که پشتیبانِ علمی، تحلیلی و آموزشی کارکنان قضایی به شمار میرود و مأموریتش، تسریع، تسهیل و ارتقای فرایندهای رسیدگی قضایی است.
این دستیار میتواند جستوجوهای عمیق پژوهشی برای قاضیها انجام بدهد و به عنوان تحلیلگر و ارزیاب در پروندههای قضایی هم کمک میدهد. برای دستیار هوشمند قضایی همچنین در مدیریت اطلاعات و مستندات قضایی، کنترل کیفیت و اتقان (متقن بودن) رأیهای قضایی مأموریت تعریف شده است.
برای اجرای طرحهای مرتبط با هوش مصنوعی، باید دادههای متقن و پردازش شده را در اختیار شرکتها و مدلهای هوش مصنوعی گذاشت. ما این کار را با گمنامساز انجام دادیم و فکر میکنم در این زمینه در کشور پیشرو باشیم. یعنی بزرگترین مجموعه حکومتی هستیم که توانستیم مجموعه دادههای خود را در اختیار شرکتها قرار دهیم.
قاضیها روزانه بیش از هزار سؤال از هوش مصنوعی میپرسند/ ۸۰ درصد راضی بودهاند
خبرگزاری صدا و سیما: درباره دستیار هوش مصنوعی قضایی ویژه صحبت کنیم که پیش از این در مرحله اجرای آزمایشی قرار داشت. آیا اجرای آزمایشی آن به پایان رسیده است؟ نتایج استفاده از این دستیار تاکنون چه بوده؟
محمد پهلوانی: این دستیار یک تسهیلگر است تا قاضی کارش را دقیقتر انجام دهد. برای نمونه بتواند به کمک دستیار هوشمند، در منابع مختلف جستوجو کند تا به قوانین، آییننامهها و رأی پروندهها دسترسی داشته باشد. قاضی نیاز دارد که برای صادر کردن رأی و ثبت نظر خود، تصمیم نهایی را بررسی کند. به کمک مدل هوش مصنوعی، ساختار این تصمیم بهبود پیدا میکند تا یک رأی متقن و مستدل بر اساس آییننامهها و قوانین ثبت شود. اینجا مدل مصنوعی به عنوان یک دستیار، به قاضی پیشنهاد اصلاحی میدهد.
با وجود دستیار هوشمند، قاضی پرسشهای خود را از هوش مصنوعی میپرسد و پاسخ خود را میگیرد. با توجه به شرایطی که در جنگ تحمیلی سوم پیش آمد و دسترسیها برای قضات محدود شد، از همان ابتدا این دستیار را در کل شبکه قوه قضائیه فعال کردیم.
خبرگزاری صدا و سیما: پس عملا جنگ باعث شد دوره اجرای آزمایشی زودتر تمام شود؟
محمد پهلوانی: در شرایطی قرار گرفتیم که نیاز همکاران قضایی به این سامانه بیشتر شد و ما هم کار را جلو انداختیم. روزانه بیش از هزار سؤال از دستیار پرسیده میشود و رضایت نسبی نزدیک به ۸۰ درصد از پاسخهایش ثبت شده است.
خبرگزاری صدا و سیما: شما از فرایند مشابهتیابی با استفاده از این سامانه هوشمند گفتید. مشابهتیابی چه کمکی به قاضی میکند؟
محمد پهلوانی: دیدن رأیهای قضات در پروندههای مختلف برای کارآموزانی که مشغول یادگیری و آموزش هستند، ارزشمند است. همچنین خود قاضیها میتوانند ببینند قضات دیگر چه رأیهایی صادر کردهاند و همین در ایجاد «وحدت رویه» مؤثر است. قضات با مشابهتیابی، رأی مختلف را میبینند و الگو و مشورت میگیرند.
خبرگزاری صدا و سیما: تا به حال افراد حاضر در قوه قضائیه درباره تجربه خودشان از دستیار هوشمند قاضی با شما گفتوگو کردهاند؟ چه نظری داشتند؟
محمد پهلوانی: رئیس کل دادگستری یکی از استانها نقل میکرد که یک رأی قضایی برای او ارسال شده بود و دیده بود آن رأی، خیلی مستدل و شیوا، واضح و روان و دقیق نوشته شده است. مادههای قانونی و آییننامهها با توضیحات کامل داده شده است. او میگفت از قاضی که این رأی را صادر کرده بود، پرسیدم چطور با این کیفیت رأی را ثبت کرده است؟ آن قاضی هم پاسخ داد از دستیار هوش مصنوعی کمک گرفته.
تا طیف سنتی قوه قضائیه فناوری جدید را بپذیرند، زمان میبرد
خبرگزاری صدا و سیما: ورود یک فناوری جدید و ایده تازه میتواند با نگاهها و نتایج مثبت و منفی میان نیروهای قوه قضائیه مواجه شود. از جمله اینکه با گستردهتر شدن هوش مصنوعی، فعالیت قضات را به مرور زمان کاهش دهد یا آنها را تنبل کند و از طرفی هم ورود این فناوری، سرعت عمل قاضی را افزایش میدهد. نظرهای مثبت و منفی و نگرانیهای موجود درباره این دستیار هوش مصنوعی چه بوده است؟
محمد پهلوانی: ما هم این نگرانیها را داریم. نخستین نگرانی، نپذیرفتن این فناوری است. طیف سنتی قوه قضائیه تا فناوری جدید را بپذیرند، زمان میبرد. برخی افراد همیشه در پذیرش فناوری پیشرو هستند و ما تمرکز کردیم و اینگونه افراد را شناسایی کردیم. به ویژه جوانترها که تجربه استفاده از بسترهای مختلف فناوری را داشتند، استقبال بهتری هم نشان دادند. تلاش کردیم با بیان تجربههای موفق و الگوسازی از آنها، دیگران را هم همراه کنیم که به مرور زمان فکر میکنم توانستیم بر نگرانی اول خودمان غلبه کنیم.
خبرگزاری صدا و سیما: شما تجربه و خاطرهای دارید که توانسته باشید این مقاومت را بشکنید؟ چون یک ایده جدید در حال ورود به قوه قضائیه سنتی است.
محمد پهلوانی: دقیقا با مقاومت روبهرو بودیم. ما با روشنگری درباره این دستیار تلاش کردیم دیگران را همراه کنیم. چون دستیار هوشمند قاضی قرار نیست جای مقام قضایی را بگیرد و خدشهای به آن وارد نمیکند. قرار نیست به سمتی برویم که هوش مصنوعی جای قاضی تصمیمگیری کند. ما نتایج عملکرد دستیار هوشمند را منتشر کردیم و این باعث شد با ما همراه شوند. مثلا در زمینه اتقان رأی وقتی نتایج ارزیابی را منتشر کردیم، بسیاری از استانها استقبال کردند. نتایج مقایسه میان عملکرد عامل انسانی و ماشین بسیار امیدبخش بود و پس از انتشار آن نتایج، بسیاری از مقاومتها شکسته شد و برای قضات قوه قضائیه اعتمادساز بود.
پایان قسمت نخست/
ابراهیم اسدی بیدمشکی
مشاهدهٔ خبر در منبع