ماهواره‌ها رد گرد و غبار را می‌گیرند
سرپرست دبیر ستاد ملی مدیریت گرد و غبار سازمان حفاظت محیط زیست گفت: سامانه پایش کانون‌های گرد و غبار با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، مناطق مستعد وقوع این پدیده را شناسایی می‌کند.
گروه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ بیست و چهارمین نشست ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار امروز برگزار شد.بهزاد رایگانی، سرپرست دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت محیط زیست، با تشریح قابلیت‌های سامانه شناسایی و پایش کانون‌های گرد و غبار، گفت: این سامانه به شناسایی و اولویت‌بندی کانون‌های گرد و غبار، بررسی روند فعالیت آن‌ها، تعیین جمعیت در معرض آلودگی و برآورد رطوبت مورد نیاز تالاب‌ها برای جلوگیری از گرد و غبارخیزی کمک می‌کند.وی با اشاره به همکاری با برنامه توسعه ملل متحد در راه‌اندازی این سامانه اظهار کرد: این سامانه ۱۳ بخش اصلی دارد که در چند مرحله، امکان شناسایی، پالایش، پایش و تحلیل کانون‌های گرد و غبار را فراهم می‌کند. همچنین به دلیل قابلیت انتخاب محدوده مطالعاتی، امکان استفاده از آن در مناطق مختلف جهان وجود دارد.رایگانی ادامه داد: در مرحله نخست، محدوده مطالعاتی و بازه زمانی مورد نظر انتخاب می‌شود و سامانه با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، مناطق مستعد گرد و غبار را شناسایی می‌کند. از آنجا که تحلیل تصاویر ماهواره‌ای ممکن است با خطا همراه باشد، در مراحل بعدی با استفاده از روش‌های پالایش و ماسک‌گذاری، مناطقی که قابلیت تولید گرد و غبار ندارند، از محدوده‌های احتمالی حذف می‌شوند.
وی با اشاره به اینکه پوشش گیاهی متراکم، پهنه‌های آبی، مناطق دارای شیب زیاد و عوارض خاص توپوگرافی در فرایند پالایش بررسی می‌شوند، افزود: پس از غربالگری اولیه، کانون‌های احتمالی گرد و غبار مشخص شده و با اصلاح تصاویر و بررسی‌های تکمیلی، محدوده‌های دقیق‌تری به دست می‌آید. در نهایت، نقشه شدت گرد و غبارخیزی مناطق تهیه می‌شود که می‌تواند مبنایی برای اولویت‌بندی کانون‌ها باشد.سرپرست دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه بررسی جریان باد و تصاویر ماهواره‌ای هم‌زمان نیز در شناسایی دقیق کانون‌ها کاربرد دارد، گفت: با استفاده از این اطلاعات می‌توان بررسی کرد که آیا گرد و غبار مشاهده‌شده از یک کانون مشخص برخاسته است یا خیر. این قابلیت به تشخیص منشأ گرد و غبار و افزایش دقت شناسایی کانون‌ها کمک می‌کند.رایگانی با اشاره به امکان بررسی روند فعالیت کانون‌ها در طول زمان تصریح کرد: سامانه می‌تواند آمار و نمودارهایی از وضعیت گرد و غبارخیزی هر کانون در اختیار کاربران قرار دهد. برای مثال، امکان بررسی روند فعالیت کانون‌ها در یک دوره هفت‌ساله وجود دارد و با مشخص شدن زمان‌های افزایش فعالیت آن‌ها، می‌توان برای انجام اقدامات پیشگیرانه برنامه‌ریزی کرد.وی افزود: این سامانه علاوه بر شناسایی کانون‌های موجود، امکان پایش تغییرات آن‌ها را نیز فراهم می‌کند؛ به این معنا که می‌توان کانون‌هایی را که به‌تازگی فعال شده‌اند یا فعالیت کانون‌های قبلی در آن‌ها کاهش یافته یا متوقف شده است، شناسایی کرد.اولویت‌بندی کانون‌ها بر اساس شدت گرد و غبارخیزی و جمعیت در معرض خطر
سرپرست دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر اهمیت تعیین اولویت کانون‌ها برای مدیریت منابع گفت: یکی از قابلیت‌های مهم سامانه، مشخص کردن جمعیتی است که تحت تأثیر هر کانون گرد و غبار قرار می‌گیرد.وی ادامه داد: برای اولویت‌بندی کانون‌ها، شاخص‌های مختلفی از جمله شدت گرد و غبارخیزی، فراوانی وقوع پدیده، جمعیت تحت تأثیر و مساحت اراضی مستعد گرد و غبارخیزی در نظر گرفته می‌شود. ترکیب این شاخص‌ها به مدیران کمک می‌کند تا کانون‌هایی را که تهدید بیشتری برای مناطق مسکونی و جمعیت انسانی دارند، شناسایی و منابع و اقدامات مدیریتی را متناسب با میزان خطر اختصاص دهند.رایگانی با اشاره به یکی دیگر از قابلیت‌های سامانه گفت: بخشی از این سامانه بدون تمرکز بر کانون‌های تولید گرد و غبار، صرفاً با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، جمعیت در معرض این پدیده را رصد می‌کند. به این ترتیب، امکان تهیه گزارش از استان‌ها و مناطق بحرانی در بازه‌های ماهانه، فصلی و سالانه فراهم می‌شود و می‌توان مشخص کرد که چه جمعیتی در هر دوره زمانی در معرض گرد و غبار قرار گرفته است.برآورد رطوبت مورد نیاز تالاب‌ها برای جلوگیری از گرد و غبارخیزیوی یکی دیگر از کاربردهای این سامانه را برآورد رطوبت مورد نیاز تالاب‌ها برای جلوگیری از برخاستن گرد و غبار دانست و اظهار کرد: در راهبرد شماره سه برنامه جامع مقابله با گرد و غبار، موضوع تعیین رطوبت مورد نیاز تالاب‌ها برای جلوگیری از گرد و غبارخیزی مورد توجه قرار گرفته است. بر همین اساس، این قابلیت در سامانه پیش‌بینی شده تا بتوان نیاز رطوبتی تالاب‌ها را برآورد کرد.
رایگانی توضیح داد: در این بخش، محدوده تالاب انتخاب می‌شود و با توجه به سابقه گرد و غبارخیزی آن، بازه‌های زمانی حساس مشخص می‌شوند. سپس سامانه با در نظر گرفتن شرایط بارش، تبخیر و تعرق و تلفات آبی احتمالی، میزان رطوبت مورد نیاز برای جلوگیری از گرد و غبارخیزی را برآورد و پیشنهادهایی در این زمینه ارائه می‌کند.وی تأکید کرد: باید توجه داشت که میزان رطوبت مورد نیاز برای جلوگیری از گرد و غبارخیزی، معادل حق‌آبه تالاب نیست. هدف این بخش صرفاً آن است که مطابق راهبرد شماره سه برنامه جامع مقابله با گرد و غبار، میزان رطوبت مورد نیاز برای جلوگیری از فعال شدن کانون‌های گرد و غبار در محدوده تالاب‌ها مشخص شود.سرپرست دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت محیط زیست افزود: خروجی‌های سامانه در قالب فایل‌های برداری و رستری و همچنین جداول اطلاعاتی قابل ارائه است تا امکان استفاده از داده‌ها در مطالعات و برنامه‌ریزی‌های مدیریتی فراهم شود.تهیه گزارش از کانون‌های گرد و غبار اطراف دریاچه نمکرایگانی در جمع‌بندی قابلیت‌های این سامانه گفت: این ابزار در شناسایی، اولویت‌بندی و پایش کانون‌های گرد و غبار، بررسی تغییرات فعالیت آن‌ها، تعیین جمعیت در معرض خطر و برآورد نیاز رطوبتی تالاب‌ها به مدیران کمک می‌کند. همچنین با ارائه اطلاعات دقیق‌تر، امکان تخصیص مناسب‌تر منابع و کاهش خطا در برآوردهای مدیریتی فراهم می‌شود.
وی با اشاره به یکی از گزارش‌های اخیر تهیه‌شده در دبیرخانه ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار اظهار کرد: به‌تازگی گزارشی درباره گرد و غبارخیزی در اطراف دریاچه نمک با استفاده از این سامانه تهیه شده است تا تهدیدهای موجود در این محدوده شناسایی و بررسی شود.رایگانی در ادامه، با اشاره به آماده شدن یک کلیپ از عملکرد سامانه، خواستار پخش آن برای آشنایی بیشتر حاضران با قابلیت‌ها و نحوه کار این ابزار شد.
در ادامه سید محمد ساداتی‌نژاد، مدیرکل امور بین‌المللی محیط‌زیست و توسعه پایدار وزارت امور خارجه، با تشریح اقدامات دیپلماتیک ایران در یک سال گذشته، بر ضرورت تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و ارتقای مذاکرات مقابله با گردوغبار به سطوح عالی سیاسی تأکید کرد.ساداتی‌نژاد با اشاره به روند پی‌گیری‌های بین‌المللی و چندجانبه در حوزه مقابله با گردوغبار اظهار کرد: در یک سال گذشته، با وجود چالش‌های سیاسی و شرایط منطقه‌ای، پی‌گیری‌های دوجانبه و تخصصی با کشورهای همسایه ادامه داشته است؛ با این حال، برای دستیابی به نتایج ملموس‌تر، لازم است موضوع همکاری‌های منطقه‌ای در سطح عالی سیاسی و با مشارکت وزیران کشورهای مرتبط دنبال شود.وی افزود: استفاده از ظرفیت نهادهای بین‌المللی مستقر در تهران و جلب حمایت‌های فنی و تخصصی این نهادها از جمله محورهای مورد توجه بوده است. در همین راستا، همکاری با دو آژانس بین‌المللی و پی‌گیری ابتکارهای مرتبط با مقابله با گردوغبار در دستور کار قرار گرفته است.مدیرکل امور بین‌المللی محیط‌زیست و توسعه پایدار وزارت امور خارجه با اشاره به برگزاری نشست‌ها و رایزنی‌های منطقه‌ای گفت: موضوع مقابله با گردوغبار در نشست‌های مختلف منطقه‌ای، از جمله نشست‌هایی در امارات متحده عربی، بیروت و استانبول، پی‌گیری شده است. این رایزنی‌ها با هدف تقویت همکاری میان کشورهای درگیر و فراهم‌کردن زمینه اقدامات مشترک ادامه دارد.
وی همچنین با اشاره به اهمیت همکاری با کشورهای همسایه در شرق و شمال شرق ایران، از پی‌گیری تعاملات با افغانستان، ترکمنستان و دیگر کشورهای منطقه خبر داد و افزود: رایزنی‌های دوجانبه از طریق سفارتخانه‌ها و ملاقات‌های متعدد در دستور کار بوده است، اما دستیابی به نتایج اجرایی همچنان نیازمند پی‌گیری‌های بیشتر و تقویت هماهنگی میان کشورهای منطقه است.ساداتی‌نژاد با اشاره به حضور دستگاه‌های مختلف کشور در نشست‌ها و کارگاه‌های بین‌المللی مرتبط با محیط‌زیست و گردوغبار اظهار کرد: وزارت امور خارجه، سازمان حفاظت محیط‌زیست، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان هواشناسی کشور در چارچوب مسئولیت‌های خود، موضوع گردوغبار را در مجامع و نشست‌های تخصصی بین‌المللی پی‌گیری کرده‌اند.وی با اشاره به طرح موضوع در نشست‌ها و کارگاه‌های منطقه‌ای، از جمله برنامه‌هایی در قاهره و جمهوری آذربایجان، بر اهمیت استفاده از این ظرفیت‌ها برای توسعه همکاری‌های فنی و تبادل تجربیات میان کشورهای منطقه تأکید کرد.مدیرکل امور بین‌المللی محیط‌زیست و توسعه پایدار وزارت امور خارجه همچنین به پی‌گیری پیشنهادهایی برای برگزاری نشست‌ها و اجرای پروژه‌های مشترک منطقه‌ای اشاره کرد و گفت: در این زمینه، رایزنی‌هایی با کشورهای منطقه انجام شده است؛ با این حال، برخی پیشنهادها به دلیل شرایط موجود هنوز به مرحله اجرا نرسیده‌اند و ادامه مذاکرات برای پیشبرد همکاری‌ها ضروری است.
وی به اقدامات انجام‌شده در زمینه مدیریت شرایط گردوغبار در داخل کشور اشاره کرد و افزود: با توجه به پیش‌بینی‌های هواشناسی و تغییر شرایط، مکاتبات لازم با وزارت کشور برای اطلاع‌رسانی و پی‌گیری اقدامات متناسب با وضعیت موجود انجام شده است.در ادامه؛ شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست گفت: دو سامانه معرفی‌شده در این جلسه می‌توانند نقش مؤثری در پایش وضعیت کانون‌های گردوغبار، بررسی میزان فعالیت آن‌ها، شناسایی جمعیت در معرض تأثیر و رصد تغییرات این کانون‌ها ایفا کنند.وی با اشاره به قابلیت‌های سامانه‌های معرفی‌شده افزود: سامانه نخست با اتکا به اطلاعات ایستگاه‌های پایش زمینی، امکان بررسی وضعیت گردوغبار و تغییرات کانون‌های آن را فراهم می‌کند. سامانه دوم نیز به‌عنوان ابزار پشتیبان تصمیم‌گیری، می‌تواند با تسریع هماهنگی‌های بین‌بخشی، زمینه اتخاذ تصمیم‌های به‌موقع و مؤثر را هنگام وقوع پدیده گردوغبار فراهم سازد.رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با تأکید بر اینکه راه‌اندازی سامانه‌ها به‌تنهایی برای دستیابی به نتایج مطلوب کافی نیست، تصریح کرد: در کنار توسعه این ابزارها، آموزش کاربران، ارتقای مهارت‌های بهره‌برداری و پیش‌بینی سازوکارهای مناسب برای راهبری سامانه‌ها باید در دستور کار قرار گیرد تا اطلاعات تولیدشده به تصمیم‌های اجرایی مؤثر منجر شود.
انصاری ادامه داد: این سامانه‌ها علاوه بر کمک به سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی ملی، ظرفیت مناسبی برای تقویت دیپلماسی محیط‌زیست فراهم می‌کنند و می‌توانند با ارائه اطلاعات دقیق و مستند، زمینه گفت‌وگوهای هدفمند با کشورهای همسایه، تعریف پروژه‌های مشترک و توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را فراهم سازند.وی با اشاره به موضوع زهکشی در تالاب صالحیه، بر ضرورت ارزیابی میدانی و پایش نتایج اقدامات انجام‌شده تأکید کرد و گفت: لازم است اثربخشی اقدامات صورت‌گرفته و تأثیر آن‌ها بر تأمین رطوبت محدوده موردنظر به‌دقت بررسی شود.معاون رئیس‌جمهور با اشاره به پیش‌بینی‌های هواشناسی درباره بارندگی‌های پیش‌رو اظهار کرد: باید مشخص شود که آیا شرایط بارشی پیش‌بینی‌شده و اقدامات انجام‌شده می‌تواند رطوبت موردنیاز عرصه موردنظر را تأمین کند یا خیر. همچنین، وضعیت محدوده‌های تحت تأثیر زهکشی و اقدامات موردنیاز در مرحله بعد باید به‌صورت دقیق ارزیابی شود.وی تأکید کرد: ابهامات موجود درباره میزان اثربخشی اقدامات انجام‌شده باید برطرف شود تا تصمیم‌گیری درباره مراحل بعدی بر پایه اطلاعات و ارزیابی‌های کارشناسی صورت گیرد.پی‌گیری همکاری با چین و ژاپن برای مهار کانون‌های گردوغبارانصاری با اشاره به ظرفیت همکاری‌های بین‌المللی برای مدیریت کانون‌های گردوغبار، بر ضرورت مشخص‌شدن چارچوب همکاری‌های مشترک با کشورهای علاقه‌مند تأکید کرد و خواستار بررسی سازوکار همکاری با چین برای مهار کانون‌های گردوغبار و ارائه پیشنهادهای مشخص در این زمینه در جلسه آتی ستاد شد.
وی همچنین با قدردانی از حمایت‌های سازمان برنامه و بودجه کشور، بر لزوم تبدیل ظرفیت‌های همکاری بین‌المللی به برنامه‌های اجرایی مشخص تأکید کرد.رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با قدردانی از اقدامات وزارت امور خارجه در زمینه تقویت دیپلماسی محیط‌زیست و پی‌گیری موضوع کانون‌های فرامرزی گردوغبار، بر ضرورت تداوم و گسترش این تلاش‌ها تأکید کرد.انصاری با اشاره به سفر اخیر رئیس‌جمهور به ترکمنستان و اعلام آمادگی طرف ترکمنی برای همکاری در زمینه مهار کانون‌های گردوغبار گفت: اگرچه محور اصلی این سفر موضوع دریای خزر بود، اعلام آمادگی ترکمنستان برای همکاری در زمینه مقابله با گردوغبار، ظرفیت مناسبی برای پی‌گیری اقدامات مشترک فراهم کرده است.
مشاهدهٔ خبر در منبع