ماهی فقرا؛ مهمان گران آبهای ایران
تیلاپیا که به «ماهی فقرا» شهرت دارد، به گفته معاون سازمان حفاظت محیط زیست، گونهای غیربومی با قدرت سازگاری، تولیدمثل و رقابت بالا است که میتواند تعادل اکولوژیک را دگرگون کند.
گروه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ تیلاپیا سالهاست میان تولیدکنندگان آبزیان و متولیان شیلات از یک سو و کارشناسان محیطزیست از سوی دیگر محل اختلاف است. این ماهی که قابلیت رشد مناسب و پرورش در شرایط مختلف آبی، آن را به گزینهای اقتصادی برای تولید تبدیل کرده اما احتمال ورودش به منابع آب طبیعی، نگرانیهایی درباره تنوع زیستی و گونههای بومی ایجاد کرده است.تیلاپیا به خانوادهای از ماهیان گرمابی تعلق دارد و گونههای مختلف آن در صنعت آبزیپروری جهان مورد استفاده قرار میگیرد. رشد مناسب، امکان پرورش متراکم، تغذیه نسبتاً متنوع و سازگاری با شرایط پرورشی از جمله ویژگیهایی است که این ماهی را برای تولیدکنندگان جذاب کرده است. در ایران نیز استفاده از منابع آب شور و نامتعارف برای پرورش این گونه، یکی از دلایل توجه بخش تولید به تیلاپیا بوده است.با این حال، موضوع تنها به تولید گوشت ماهی محدود نمیشود. نگرانی اصلی درباره گونههای غیربومی زمانی شکل میگیرد که امکان فرار یا رهاسازی آنها از مراکز پرورش و ورود به رودخانهها، تالابها، کانالهای آبی و مخازن سدها مطرح باشد؛ اتفاقی که در صورت استقرار گونه در طبیعت، کنترل آن میتواند بسیار دشوارتر از محیطهای پرورشی باشد.حمید ظهرابی، معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیطزیست، با اشاره به وضعیت فعلی پرورش تیلاپیا در کشور، تأکید کرده است که تکثیر و پرورش این گونه باید به چهار استان قم، یزد، خراسان جنوبی و سمنان محدود بماند و الزامات قانونی و زیستمحیطی در این زمینه رعایت شود.
ظهرابی میگوید نگرانی اصلی سازمان حفاظت محیطزیست، احتمال ناتوانی تولیدکنندگان و سازمان شیلات در تولید ژنتیکی تیلاپیای تکجنس نر و در ادامه خروج این ماهی از محیطهای کنترلشده است؛ موضوعی که در صورت تحقق میتواند مسیر ورود آن به رودخانهها، تالابها و مخازن سدها را باز کند. مسئله زمانی جدیتر میشود که یک گونه غیربومی وارد زیستبومهای طبیعی کشور شود. ایران دارای تنوع قابل توجهی از ماهیان آبهای داخلی است و ورود گونهای که توان سازگاری و تکثیر بالایی دارد، میتواند رقابت برای منابع غذایی و زیستگاهی را میان گونههای غیربومی و بومی افزایش دهد.وی همچنین نسبت به مقایسه وضعیت ایران با کشورهایی مانند مصر هشدار داده است. به گفته ظهرابی، تیلاپیای نیل در مصر گونهای بومی است و بنابراین شرایط زیستمحیطی آن کشور را نمیتوان به ایران تعمیم داد. استدلال سازمان این است که در ایران، ورود یک گونه غیربومی به محیطهای آبی میتواند تنوع زیستی موجود را تحت تأثیر قرار دهد.معاون سازمان حفاظت محیطزیست یکی دیگر از نگرانیهای اصلی را احتمال ورود تیلاپیا به منابع آب شرب عنوان کرده است. به گفته او، اگر ماهی از مراکز پرورش وارد رودخانه یا مخزن سد شود، کنترل آن بسیار دشوار خواهد بود.ظهرابی همچنین کاهش دمای آب را یکی از عوامل محدودکننده بقای تیلاپیا دانسته و گفته است در دمای ۱۲ تا ۱۴ درجه امکان مرگومیر گسترده این گونه وجود دارد و در صورت رخ دادن چنین شرایطی در مخازن سدها، مسئله آلودگی منابع آب شرب نیز میتواند مطرح شود.
اصغر عبدلی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، از جمله کارشناسانی است که طی سالهای گذشته نسبت به گسترش پرورش گونههای آبزی غیربومی و مهاجم هشدار داده است. او معتقد است تفاوت اصلی میان یک گونه پرورشی معمولی و گونه مهاجم، در پیامد احتمالی خروج آن از محیط کنترلشده و توانایی استقرار در طبیعت است.عبدلی درباره تیلاپیا نیز بر همین مسئله تأکید کرده و گفته است گونه مهاجم میتواند با رشد سریع، تولیدمثل و قدرت پراکنش بالا، در صورت ورود به زیستبومهای طبیعی به رقیبی برای گونههای بومی تبدیل شود.این کارشناس همچنین هشدار داده که با توجه به اینکه بسیاری از مخازن سدهای کشور محل مناسبی برای رشد و زندگی تیلاپیاست، اگر مخازن سدهای آب شرب به پرورش تیلاپیا اختصاص داده شود مرگومیر تیلاپیا در دورههای کمآبی یا تغییرات دمایی باعث آلوده شدن آب مخازن سدها خواهد شد و پیامدی جز فاجعه نخواهد داشت. همچنین محیطزیستیها معتقدند مزیت اقتصادی یک گونه نباید بدون در نظر گرفتن هزینه احتمالی ورود آن به طبیعت ارزیابی شود. عبدلی در اظهارات پیشین خود تأکید کرده است راهکار کنترل گونههای مهاجم پیچیده و در موارد بسیار زیادی غیرممکن است؛ پس بهترین راه جلوگیری از ورود این گونهها به کشور است.#ایران #ماهی ۰۹:۲۵ - ۲۵ شهریور ۱۴۰۵
مشاهدهٔ خبر در منبع