مسئله جمعیت ایران «فرزندآوری کمتر» نیست، «ازدواج کمتر و دیرتر» است

رئیس دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه، با ارائه گزارشی درباره تحولات جمعیتی ایران، بر ضرورت تحلیل علمی روندهای باروری و پرهیز از سیاست‌گذاری صرفاً بر مبنای یک شاخص تأکید کرد.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، سجاد رحیمی رئیس دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه در نشست ستاد هماهنگی جوانی جمعیت این دانشگاه با تأکید بر اهمیت تحلیل هم‌زمان شاخص‌های باروری کل (TFR) و باروری نکاحی (MFR) گفت: بررسی روند این دو شاخص نشان می‌دهد در حالی که نرخ باروری کل کشور طی سال‌های اخیر روندی کاهشی داشته، نرخ باروری زوجین متأهل اندکی افزایش یافته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد کاهش ازدواج، افزایش تجرد و تأخیر در سن ازدواج، از عوامل مهم کاهش باروری کل کشور به شمار می‌روند.

وی با اشاره به روند کاهشی نرخ باروری کل کشور اظهار کرد: بر اساس داده‌های ارائه‌شده، TFR از ۲.۰۹ در سال ۱۳۹۶ به ۱.۳۵ در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه افزود: در مقابل، بررسی نرخ باروری نکاحی (MFR) تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که بر اساس داده‌های ارائه‌شده، MFR از حدود ۲.۴ فرزند در سال ۱۳۹۹ به حدود ۲.۵ فرزند در سال ۱۴۰۴ رسیده و حدود پنج درصد افزایش داشته است، در حالی که TFR در همین بازه حدود ۱۱ درصد کاهش یافته است.

رحیمی با بیان اینکه این تفاوت، یک موضوع صرفاً آماری نیست، تصریح کرد: فاصله میان MFR و TFR نشان می‌دهد کاهش باروری کل کشور را نمی‌توان تنها به رفتار زوجین متأهل نسبت داد؛ بلکه عواملی همچون کاهش ازدواج، افزایش تجرد و افزایش سن ازدواج نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در وضعیت جمعیتی کشور دارند.

وی ادامه داد: در واقع، MFR ظرفیت و رفتار فرزندآوری در میان زوجین متأهل را بهتر نشان می‌دهد، در حالی که TFR علاوه بر رفتار باروری، از ساختار ازدواج و سهم جمعیت متأهل نیز تأثیر می‌پذیرد؛ بنابراین در سیاست‌گذاری جمعیتی توسط حوزه جوانی جمعیت وزارت بهداشت و سایر سازمان‌های مربوطه، بررسی هم‌زمان این دو شاخص ضروری است.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه با اشاره به داده‌های استانی ارائه‌شده در این نشست گفت: در برخی استان‌ها شکاف قابل توجهی میان MFR و TFR وجود دارد؛ برای نمونه در تهران MFR حدود ۲.۰۹ و TFR حدود ۰.۹۱ و در سیستان و بلوچستان MFR حدود ۴.۳۴ و TFR حدود ۲.۶۱ گزارش شده است.

رحیمی تأکید کرد: این شکاف، یک پیام مهم برای سیاست‌گذاری دارد و آن اینکه اگر هدف، افزایش پایدار موالید است، سیاست‌های جمعیتی نباید صرفاً بر تشویق زوج‌های متأهل به فرزند بیشتر متمرکز باشد؛ بلکه باید موانع شکل‌گیری و تداوم خانواده، از جمله مسائل مرتبط با ازدواج، اشتغال و مسکن جوانان نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به تجربیات برخی کشورها در حوزه سیاست‌های جمعیتی، بر ضرورت استفاده از سیاست‌های مبتنی بر شواهد تأکید کرد و گفت: حمایت از خانواده، تسهیل ازدواج، تقویت اشتغال و تأمین مسکن جوانان، توسعه خدمات حمایتی و مراقبت از سلامت مادر و کودک و همچنین پایش مستمر شاخص‌های جمعیتی باید در کنار یکدیگر دیده شوند.

در پایان این نشست تأکید شد که تحلیل دقیق وضعیت جمعیت، نیازمند عبور از نگاه تک‌بعدی به شاخص‌های باروری است و فاصله میان MFR و TFR می‌تواند یکی از مهم‌ترین کلیدهای فهم وضعیت کنونی باروری در کشور و جهت‌دهی به سیاست‌های جمعیتی باشد.