هورالعظیم» در تبِ عطش آب
در حالی که تالاب هورالعظیم حدود ۹۰ هزار هکتار پهنه قابل آبگرفتگی دارد، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان میگوید اکنون تنها ۳۸ درصد این تالاب آب دارد.
گروه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ نشست «گفتوگوی مسئلهمحور با جامعه مدنی» با موضوع «احیای تالاب هورالعظیم» امروز دوشنبه برگزار شد.محمدجواد اشرفی، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان، درباره آخرین وضعیت تالاب هورالعظیم اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۳۸ درصد از تالاب آبگرفتگی دارد. از مجموع حدود ۹۰ هزار هکتار از پهنه تالاب که در شرایط نرمال قابلیت آبگرفتگی دارد، اکنون کمتر از ۳۸ درصد آبگرفتگی دارد و کیفیت همین آب موجود نیز مناسب نیست.وی افزود: این وضعیت نشان میدهد آبی به میزان مورد نیاز وارد تالاب نمیشود. اگر حقابه تالاب تأمین میشد، قطعاً هورالعظیم در چنین شرایطی قرار نداشت.مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان ادامه داد: بر اساس مطالعات انجامشده توسط دانشگاه شهید چمران اهواز، در سه سناریوی نرمال، خشکسالی و شرایط دیگر، سالانه باید بین یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون تا یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون مترمکعب آب در فصول مختلف و با ارقام متفاوت وارد تالاب هورالعظیم شود.اشرفی گفت: متأسفانه طی سالهای اخیر، به استثنای سال ۱۳۹۸ که سیلاب موجب ورود حجم قابل توجهی آب به تالاب شد، شاهد تأمین این میزان آب نبودهایم. بنابراین موضوع درجه یک هورالعظیم، آب و تأمین نشدن حقابه آن است.وی تأکید کرد: اگر حقابه تالاب به میزان مورد نیاز تأمین شود، این قابلیت وجود دارد که آب در تمام پهنه ۹۰ هزار هکتاری تالاب پخش شود. البته حدود ۲ هزار هکتار از این محدوده مربوط به جادههای ایجادشده از زمان جنگ، پدها و جادههای دسترسی تأسیسات نفتی است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان با اشاره به زیرساختهای موجود در تالاب گفت: در حال حاضر نزدیک به ۳۰۰ سازه بزرگ و کوچک برای مدیریت جریان هیدرولیکی و هیدرولوژیکی آب در پهنه هورالعظیم وجود دارد و در صورت تأمین آب، امکان هدایت و توزیع آن در بخشهای مختلف تالاب فراهم است.اشرفی درباره عوامل مؤثر بر وضعیت فعلی هورالعظیم نیز اظهار کرد: مسئولیت اصلی عدم تأمین حقابه متوجه وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی است و در کنار آن باید شرایط اقلیمی موجود را نیز در نظر گرفت. طی چند سال اخیر بهشدت درگیر خشکسالی و تنش آبی بودهایم و اگر منصفانه نگاه کنیم، در مقاطعی وزارت نیرو امکان تأمین آب مورد نیاز تالاب را نداشته است.وی در ادامه با اشاره به تأثیر خشکی تالاب بر زندگی مردم منطقه گفت: وقتی تالاب شرایط مناسبی نداشته باشد و آب کافی در آن وجود نداشته باشد، معیشت و اشتغال مردم نیز تغییر میکند. بخشی از مشاغلی که از گذشته به وضعیت تالاب وابسته بودهاند، از جمله فعالیتهای مرتبط با صیادی و بافت معیشتی منطقه، به دلیل نبود آب از بین رفتهاند.اشرفی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی باید آب تالاب تأمین شود. نمیتوان انتظار داشت وزارت نفت همه نیروهای منطقه را جذب کند، چراکه بخشی از اشتغال و معیشت مردم از گذشته به خود تالاب وابسته بوده است.
در ادامه این نشست احمدرضا لاهیجان زاده،معاون سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی خوزستان اظهار کرد: خوزستان با توجه به امکانات و منابع خدادادی، ظرفیتهایی دارد که هرکدام از آنها میتواند یک کشور را تأمین کند. بهعنوان نمونه، این استان با تولید بیش از ۲۰ میلیون تن محصول در حوزه کشاورزی، قطب کشاورزی کشور است و در حوزه پتروشیمی نیز نزدیک به ۲۲ پتروشیمی در خوزستان فعالیت دارند. در حوزه شیلات نیز ظرفیتهای قابل توجهی در این استان وجود دارد.وی افزود: من خودم فرزند نفت هستم و وضعیت نفت را در گذشته و امروز دیدهام. مردم خوزستان حق دارند انتظار داشته باشند وقتی در شهری مانند ماهشهر ۲۲ پتروشیمی وجود دارد و میلیاردها دلار از محل فعالیت و صادرات این مجموعهها ایجاد میشود، وضعیت شهر و زیرساختهای آن نیز متناسب با این ظرفیتها باشد. اگر در ماهشهر یا بندر امام در خیابانها و کوچههای شهر قدم بزنید، مشکلات مختلف را مشاهده میکنید.این مقام مسئول ادامه داد: در آبادان نیز حدود ۱۰۰ سال پیش یک پالایشگاه احداث شد و تمدنی در این شهر شکل گرفت. این مسائل باعث شده مردم نسبت به انباشت ظرفیتهای اقتصادی و آثار آن بر زندگی خود مطالبه داشته باشند.لاهیجان زاده با اشاره به میدانهای نفتی غرب کارون گفت: در ۲۰ کیلومتری اهواز منطقهای به نام کریت کمپ قرار دارد که یک منطقه نفتی با تولید حدود ۷۰۰ هزار بشکه نفت است. سال ۱۳۹۷ به همراه نمایندگان مجلس از این منطقه بازدید کردیم و مشاهده کردیم روستاهای اطراف از ابتداییترین امکانات، از جمله مدارس و جاده مناسب، برخوردار نیستند.
این مقام مسئول تصریح کرد: بر اساس آمارهای مطرحشده، در چند سال گذشته حدود ۶۰ میلیارد دلار درآمد از میدانهای نفتی غرب کارون حاصل شده است، اما وقتی وضعیت جادهها و زیرساختهای منطقه را بررسی میکنیم، فاصله میان ظرفیتهای نفتی و شرایط زندگی مردم کاملاً قابل مشاهده است.وی در ادامه با ورود به موضوع محیط زیست و هورالعظیم گفت: نخستین درخواست من این است که وزارتخانههای توسعهای مانند وزارت نفت، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو و وزارت صنعت، معدن و تجارت دستکم هر سه ماه یک بار با تشکلهای محیط زیستی جلسه داشته باشند.لاهیجان زاده افزود: در سازمان حفاظت محیط زیست درهای گفتوگو با تشکلها باز است و آنها در جلسات حضور پیدا میکنند، اما امکان دسترسی به برخی وزارتخانهها و دستگاههای مرتبط با موضوعات محیط زیستی را ندارند. نباید کار به جایی برسد که برای برگزاری یک جلسه، مسئولان در عالیترین سطوح وارد موضوع شوند.این مقام مسئول تأکید کرد: لازم است برگزاری این نشستها برای وزارتخانهها الزامی شود و جلسات دستکم در سطح معاون وزیر و در برخی موارد با حضور وزیر برگزار شود.وی درباره سابقه فعالیتهای نفتی در هورالعظیم اظهار کرد: نخستین درخواست وزارت نفت برای فعالیت در میدان آزادگان جنوبی حدود سالهای ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ مطرح شد و در سال ۱۳۸۴ برای این میدان که در جنوبیترین بخش هورالعظیم قرار دارد، مجوز ارزیابی از سازمان حفاظت محیط زیست دریافت شد. در آن زمان حدود ۲۲ تعهد برای وزارت نفت در نظر گرفته شد.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: پس از آن وزارت نفت درخواست فعالیت در آزادگان شمالی را مطرح کرد و در سال ۱۳۸۹ مجوز این میدان صادر شد. در آن مقطع، میدانهای یاران جنوبی و یاران شمالی نیز در دل مجموعه آزادگان قرار داشتند و میدان یکپارچه بود.لاهیجان زاده افزود: برای فعالیت در میدان آزادگان جنوبی، ورودی کرخه در یک پلمانند روی شط مسدود شد تا آب وارد منطقه نشود. در نتیجه حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار هکتار از این محدوده خشک شد و به یکی از کانونهای گرد و غبار تبدیل شد. در کنار آن، آسیبهای دیگری نیز به تالاب وارد شد که فراتر از تعهدات تعیینشده در مجوزها بود.تغییر رویکرد نفت در دهه ۹۰وی گفت: در دهه ۹۰ و به دنبال اقدامات قضایی و تغییر رویکرد وزارت نفت، تحولاتی در عملکرد این وزارتخانه ایجاد شد. نفت برای اصلاح برخی جادههایی که خود احداث کرده بود و همچنین جادههای ایجادشده در دوران جنگ که موجب اختلال در جریان آب شده بودند، اقدام کرد.معاون سازمان حفاظت محیط زیست افزود: در این اقدامات بیش از ۲۳ کالورت زیر جادهها احداث شد و چند پل نیز ساخته شد تا ارتباط آبی میان بخشهای مختلف تالاب برقرار شود. بنابراین اکنون ارتباط آبی میان بخشهای مختلف هورالعظیم برقرار است و اقدامات گستردهای برای اصلاح شرایط داخل تالاب انجام شده است.لاهیجان زاده درباره پروژه نفتی سهراب اظهار کرد: تفاوت پروژه سهراب با میدانهای قبلی این است که سازمان حفاظت محیط زیست با توجه به تجربه فعالیت در آزادگان جنوبی و شمالی و پس از آن یاران، روند ارزیابی این پروژه را با حساسیت و سختگیری بیشتری دنبال کرد.
وی ادامه داد: مکاتبات مربوط به پروژه سهراب از سال ۱۳۹۸ آغاز شد و در سال ۱۳۹۹ ارزیابی آن انجام گرفت. گزارش ارزیابی پروژه بارها اصلاح شد و ویرایش هفتم آن در بهمن ۱۴۰۱ ارائه شد. پس از آن نیز ویرایش هشتم گزارش ارزیابی در هشتم مرداد ۱۴۰۴ ارائه شد.لاهیجان زاده تصریح کرد: در مجموع هشت بار گزارش ارزیابی اصلاح شد و دهها جلسه نیز برای بررسی پروژه برگزار شد تا سازمان حفاظت محیط زیست بتواند درباره اجرای آن با کمترین آسیب به تالاب به جمعبندی برسد.این مقام مسئول افزود: تقریباً تمام الزاماتی که سازمان حفاظت محیط زیست مدنظر داشت، در پروژه لحاظ شد و ما بهصورت اساسی وارد اصلاح پروژه شدیم تا ابعاد و آثار آن به حداقل ممکن برسد.پیشبینی تمهیدات برای عبور آب در پروژه سهرابماعون سازمان حفاظت محیط زیست درباره اقدامات پیشبینیشده در پروژه سهراب گفت: در این پروژه پدهای نفتی و پهنههای آبی مورد بازنگری قرار گرفتند، خط لوله از روی جاده منتقل شد و برای عبور آب نیز چند پل در محدوده جاده امام رضا پیشبینی شده است.وی افزود: در جریان سیلابهای گذشته، ظرفیت پل امام رضا برای عبور آب کافی نبود و به همین دلیل شهرهای اطراف و مسیرهای منتهی به رودخانه با مشکل آبگرفتگی مواجه شدند. در آن زمان حدود ۲۷ روز بهصورت شبانهروزی در هورالعظیم حضور داشتم و مسئولان مختلف نیز برای جلوگیری از آبگرفتگی سوسنگرد و حمیدیه در منطقه حضور داشتند.این مقام مسئول ادامه داد: اکنون در پروژه سهراب سه پل پیشبینی شده است تا امکان عبور مناسب آب فراهم شود و نگرانیها درباره اختلال در جریان آب به حداقل برسد.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده برای مدیریت تالاب گفت: مطالعات طرح جامع مدیریت و احیای کل هورالعظیم نیز با همکاری دانشگاههای مختلف آغاز شده است. همچنین اقدامات بینالمللی برای اجرای یک پروژه مشترک میان ایران و عراق در زمینه هورالعظیم انجام شده است.وی افزود: در این طرح که در چارچوب یک پروژه بینالمللی تعریف شده، برای احیای مشترک هورالعظیم در ایران و عراق حدود ۱۰ میلیون دلار اعتبار پیشبینی شده و مراحل اولیه آن به تصویب رسیده است. اکنون منتظر اعلام نهایی پروژه از سوی سازمان ملل هستیم.هورالعظیم در مسیر ثبت در کنوانسیون رامسراین مقام مسئول در پایان درباره ثبت هورالعظیم در کنوانسیون رامسر اظهار کرد: به دلیل مرزی بودن تالاب و برخی اختلافات آبی با عراق، ملاحظاتی خارج از حوزه محیط زیست درباره ثبت آن وجود داشت که با برگزاری جلسات متعدد در وزارت امور خارجه این موضوع نیز حل شده است.وی خاطرنشان کرد: آخرین مکاتبات مربوط به ثبت هورالعظیم نیز به سازمان ملل ارسال شده و امیدواریم تا پایان امسال بخش ایرانی هورالعظیم در کنوانسیون رامسر ثبت شود.
مشاهدهٔ خبر در منبع