آیا صوت و پیامک در دادگاه اعتبار دارند؟

یک قاضی دیوان عدالت اداری با تشریح جایگاه ادله الکترونیکی در دادگاه، تأکید کرد صوت، پیامک، عکس و چت می‌توانند در کنار سایر قرائن، مبنای شکل‌گیری علم قاضی باشند.

به گزارش خبرنگار فارس: این پرسش که آیا فایل صوتی، پیامک، عکس، فیلم و دیگر داده‌های الکترونیکی می‌توانند در فرآیند رسیدگی قضایی مورد استناد قرار گیرند، همواره یکی از موضوعات مورد توجه افکار عمومی بوده است؛ به‌ویژه در شرایطی که بخش قابل توجهی از تعاملات و ارتباطات افراد در فضای دیجیتال انجام می‌شود. سید محمود علوی، قاضی دیوان عدالت اداری با اشاره به جایگاه این دسته از داده‌ها در رسیدگی‌های قضایی، تأکید کرد که نمی‌توان صرفاً به دلیل صوتی یا الکترونیکی بودن یک داده، اعتبار آن را به‌طور مطلق رد کرد. به گفته او، «صوت»، «دست‌نوشته»، «پیامک»، «چت»، «ایمیل»، عکس و دیگر داده‌های موجود می‌توانند برای قاضی واجد ارزش و قابلیت ارزیابی باشند؛ اما میزان اثرگذاری هر یک از این موارد به شرایط، اعتبار و قدرت اثباتی آن بستگی دارد. علوی در توضیح این موضوع به یک نمونه فرضی اشاره کرد: ممکن است فایل صوتی ارائه‌شده به دادگاه از کیفیت پایینی برخوردار باشد، انتساب آن به فرد مورد نظر مشخص نباشد یا احتمال دستکاری و تغییر در آن مطرح باشد. در چنین شرایطی، طبیعی است که قاضی نتواند صرفاً بر مبنای همان فایل صوتی تصمیم‌گیری کند.

با این حال، موضوع زمانی متفاوت می‌شود که یک داده الکترونیکی در کنار سایر قرائن و ادله قرار گیرد. به گفته این قاضی، مجموعه این شواهد می‌تواند در کنار یکدیگر برای قاضی ایجاد «علم» کند و در شکل‌گیری برداشت قضایی از موضوع مؤثر باشد.نقش کارشناسان در تشخیص اصالت ادله دیجیتال گسترش فناوری‌های جدید، به‌ویژه ابزارهای هوش مصنوعی، تشخیص اصالت برخی ادله را پیچیده‌تر کرده است. برای مثال، یک تصویر ممکن است با نرم‌افزارهای ویرایش تصویر تغییر کرده باشد یا اساساً با استفاده از هوش مصنوعی تولید شده باشد. در چنین مواردی، تشخیص اصالت تصویر یا فایل، موضوعی تخصصی است و لزوماً در صلاحیت تشخیص مستقیم قاضی قرار ندارد. علوی با اشاره به همین مسئله توضیح داد که در پرونده‌های مرتبط با جرایم رایانه‌ای یا مسائل امنیت سایبری، قاضی می‌تواند موضوع را برای بررسی تخصصی به پلیس فتا یا کارشناسان مربوط ارجاع دهد. کارشناس می‌تواند درباره اصالت یا دستکاری یک تصویر، فایل یا پیام دیجیتال اظهارنظر تخصصی ارائه کند؛ برای نمونه، بررسی کند که آیا تصویری با هوش مصنوعی تولید یا با نرم‌افزارهای ویرایش تصویر دستکاری شده است، یا اینکه یک پیام یا نوشته در فرآیند انتقال و ارائه به دادگاه دچار تغییر شده است.اعتبار ادله؛ نه مطلق، نه قابل انکارآنچه از توضیحات این قاضی برمی‌آید، این است که در رسیدگی قضایی، صرف وجود یک فایل صوتی، پیامک، عکس یا داده دیجیتال به معنای اثبات قطعی یک ادعا نیست؛ همان‌طور که نمی‌توان این دسته از داده‌ها را صرفاً به دلیل ماهیت الکترونیکی‌شان فاقد اعتبار دانست.

در نهایت، ارزش اثباتی هر داده با توجه به اصالت، انتساب، شرایط تهیه و ارائه آن، احتمال دستکاری و همچنین ارتباطش با سایر قرائن و ادله ارزیابی می‌شود. در مواردی نیز بررسی فنی کارشناسان می‌تواند به قاضی در تشخیص اعتبار داده کمک کند. بر این اساس، پاسخ به این گزاره که «صوت در دادگاه اعتبار ندارد»، مطلقاً مثبت نیست. یک فایل صوتی ممکن است به‌تنهایی برای اثبات یک موضوع کافی نباشد، اما می‌تواند در کنار سایر ادله و قرائن، در شکل‌گیری علم قاضی نقش داشته باشد. #دادگاه ۱۱:۳۷ - ۱۹ شهریور ۱۴۰۵