اهمیت مضاعف مستندسازی آسیبهای دشمن به محیط زیست
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، ثبت و مستندسازی آسیبهای جنگ افروزی دشمنان بر محیط زیست را دارای ارزشی مضاعف خواند و گفت: علاوه بر اهمیتی که این اسناد در روند دریافت غرامت دارد، مستندسازی آسیبها برای اینکه بدانیم چه اتفاقی برای منابع طبیعی کشورمان افتاده، ارزشمند است.
به گزارش گروه کشاورزی و محیط زیست خبرگزاری صدا و سیما، شینا انصاری با حضور در برنامه صف اول عصر چهارشنبه شبکه خبر، با بیان اینکه مستندات مربوط به آسیبها و خسارات حملات نظامی امریکا و متحدانش به محیط زیست و منابع طبیعی ایران جمع آوری و به معاونت حقوقی ریاست جمهوری ارائه شده است، اظهار داشت: مستندات مربوط به جنگ ۱۲ روزه تکمیل و در اختیار معاونت حقوقی ریاست جمهوری گذاشته شده است، اما گزارش مربوط به جنگ تحمیلی سوم به دلیل گستردگی بیشتر، در حال تکمیل است.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست درباره اهمیت ثبت و مستندسازی آسیبهای جنگ افروزی دشمن بر محیط زیست ایران تصریح کرد: علاوه بر اهمیتی که این اقدام برای روند دریافت غرامت دارد، بررسی دقیق و مستندسازی خسارات از این لحاظ که خودمان مطلع باشیم که واقعاً چه اتفاقی برای طبیعت و منابع طبیعی سرزمینمان افتاده، بسیار ارزشمند است و این کار را حتماً باید انجام دهیم.
مشروح گفتگوی شینا انصاری، رئیس سازمان محیط زیست در برنامه صف اول شبکه خبر:
سوال: قبل از این که وارد موضوع عملکرد یکسال گذشته بشویم با سفر اخیرتان شروع کنیم که به جنوب کشور و استان خوزستان سفر کرده بودید، هدف از این سفر را بفرمایید و اینکه در موضوع گرد و غبار الان خوزستان در چه شرایطی قرار گرفته است؟
انصاری: استان خوزستان از جمله استانهایی است که مشکلات زیادی در حوزه محیط زیست دارد. البته ما در کل کشور اگر بخواهیم اشاره بکنیم، به دلیل بی توجهی به موضوع محیط زیست، در متن توسعه اقتصادی و عمرانی کشور مشکلات عدیدهای داریم، ولی در خوزستان این مشکلات میتوانیم بگوییم تشدید شده است.
مشکل گرد و غبار را شما هم اشاره فرمودید و در کنار آن ما تمرکز واحدهای صنعتی نفتی را در این استان داریم و به تبع آن مشکلاتی از سالها گذشته، از دهههای گذشته و از زمان استقرار صنایع نفتی ایجاد شده و علاوه بر اینها، مشکلاتی نیز برای ظرفیتهای زیست بومی بسیار ارزشمند آنجا از جمله دو تا تالاب مهم هورالعظیم و تالاب شادگان وجود دارد.
بواسطه اهمیتی که این استان از منظر محیط زیست دارد، ما در هفته دولت به این استان سفرکردیم که آنجا برنامه افتتاح مرکز آموزش و پایش محیط زیست را در بندر ماهشهر داشتیم. بواسطه اهمیتی که منطقه ویژه ماهشهر دارد، این پایشهای محیط زیستی حتما باید بعنوان نظارتهای عالی بر فعالیتهای صنعتی وجود داشته باشد. در کنار آن ضمن این که بازدیدی هم داشتیم از آثار تخریب حملات ناجوانمردانه دشمن به منطقه ویژه ماهشهر، از طرحهای محیط زیستی هم بازدید داشتیم و مشخصا از فولاد خوزستان هم بازدید کردیم.
طرحی که در حوزه کاهش انتشار آلایندههای هوا بود هم افتتاح شد و دیدار خوبی داشتیم با تشکلهای مردم نهاد محیط زیستی. خوشبختانه استان خوزستان تشکلهای دغدغه مندی دارد و واقعا یکی از سرمایههای ارزشمند ما در سازمان محیط زیست وجود افراد فعال و دغدغهمند هستند که واقعا آگاهانه و تخصصی روی موضوعات مختلف محیط زیست کار میکنند.
همین طور شورای حفاظت کیفی کارون باز از مواردی بود که ما در آن شرکت کردیم. بواسطه اهمیتی که رودخانه کارون در اهواز دارد و منابع انتشار آلایندههایی که وارد این رودخانه میشود هم اهمیت دارد، لازم است که به برنامههایی که در حوزه توسعه سیستمهای تصفیه فاضلاب وجود دارد، همین طور بازچرخانی آب در صنایع بزرگ و موضوع استفاده از آبهای نامتعارف را واقعا باید به آنها توجه بکنیم و این موضوعات در اسناد بالادستی ما هم آمده است.
سوال: بر اساس همین موارد بسیار مهمی که بیان کردید و اشاره کردید باید برنامه ریزی صورت بگیرد و تصمیم گرفته بشود، برنامهها در چه قالبهای مشخصی قرار است که اجرایی بشوند؟ کوتاه مدت چه اقداماتی دنبال میشوند و بلند مدت که طبیعتا برنامه بلند مدت باید به گونهای باشد که از این مسیرها و از این شرایط عبور کرده باشیم؟
انصاری: همین طور است. چون بهرحال ما وقتی در شرایط جنگ هستیم بسیاری از برنامههایی که داریم تحت الشعاع جنگ قرار میگیرد، بعنوان یک مصداق خدمت شما اشاره کنم، ما از ابتدای دولت چهاردهم موضوع کاهش آلودگی هوا را در کلانشهرها از جمله در کلانشهر اهواز پیگیری کردیم، بر اساس سیاهه انتشار آلایندگی یعنی این که سهم منابع در هر کلانشهر چیست؟ مثلا در شهری مثل تهران سهم منابع متحرک بالاتر است بنابراین ما باید اولویت را بگذاریم روی منابع متحرک مثل اسقاط خودروهای فرسوده، ولی در شهری مثل اهواز سهم منابع ثابت اهمیت بیشتری دارد، به همین واسطه هم ما روی کاهش فلرسوزی کار کردیم. برنامه مدونی را وزارت نفت در اختیار ما قرار داد که پیگیر بودیم و کارهای خوبی هم انجام شد برای این که ما بتوانیم این فلرسوزیها را در استان خوزستان کاهش بدهیم. اما به دلیل حمله دشمن و جنگ، خیلی از این برنامهها متوقف شد ولی پیگیر هستیم که در چارچوب همان برنامه که برنامههای کوتاه مدت و میان مدت و بلندمدت است بتوانیم در محورهای مختلف، هم آلودگی هوا، هم آلودگی پسماندها، هم موضوعات مرتبط با حق آبه تالابها، مدیریت منابع آب و جلوگیری از انتشار آلودگی فاضلاب به رودخانهها و تالابها این موضوعات را پیش ببریم. بخشی از آنها هم البته نیازمند این است که منابع مالی تامین بشود برای این که تحقق پیدا کنند و بخشی از آنها هم طبیعتا در شرایط پایدار میتواند دنبال بشود.
سوال: کوتاه مدت که اشاره کردید چه زمانی ملموس خواهد بود برای هموطنان استان خوزستان؟
انصاری: کاهش فلرسوزیها برنامهای است که سازمان محیط زیست بعنوان یک سازمان نظارتی و حاکمیتی پیگیری میکند. مثلا در مورد آلودگی هوا طبق قانون هوای پاک ما مکلف هستیم که ماموریتهای قانونی که دستگاهها در این قانون دارند را پیگیری کنیم، طبیعتا مواردی که مرتبط میشود با آلودگی صنایع را همکاران ما در اداره کل محیط زیست استان خوزستان پایشهایی دارند، علاوه بر آن خود واحدهای صنعتی هم طبق قانون مکلف هستند که خوداظهاری پایشهایشان را از خروجی منابع آلاینده در اختیار سازمان محیط زیست قرار بدهند. ما هم پیگیر هستیم که این پایشها ضمن این که استمرار داشته باشد، کاهش انتشار آلودگی را هم داشته باشیم. منتها هر کدام از این برنامههایی که اشاره کردم چه در حوزه کاهش آلودگی صنایع، چه موضوع کاهش فلرسوزی، چه تکمیل تصفیه خانههای فاضلاب شهری و صنعتی، همه اینها باید در آن چارچوب زمانی معقول و متعارف خود پیش برود.
سوال: برنامه هفتم چه تکلیفی را مشخص کرده؟ چه برای خوزستان و چه برای سایر استانها مثلا سیستان و بلوچستان؟
انصاری: برنامه هفتم به صورت کلی اشاره کرده، به عنوان نمونه در خصوص گرد و غبار که اشاره فرمودید ما یک کاری را انجام دادیم بعنوان شناسایی کانونهای گرد و غبار و شناسایی هات اسپاتهای گرد و غبار این که کدام کانونها اولویت بیشتری دارد، چون بالطبع منابع ما تکافوی این را نمیدهد که ما بخواهیم کار مهار کانونهای گرد و غبار را در همه کانونها انجام بدهیم با یک اولویت بندی این موضوع را در دستور کار قرار دادیم. موضوع بعدی موضوع حق آبه مکفی بوده برای تالابهایمان، حالا امسال خوشبختانه بارشهای خوبی داشتیم و تا حدی آن حق آبه نسبی تامین شده اشاره میکنم آن حق آبه کافی نیست برای اغلب تالابها همچنان ولی بهرحال در مقایسه با سال قبل و سالهای پیش از آن وضعیت به لحاظ تامین حق آبه تالابها بهتر بوده ولی باز هم کفایت نمیکند. مثلا همین تالاب هورالعظیم در حال حاضر ۳۵ درصد از این عرصه دارای آب است بنابراین همچنان ما باید حقابه محیط زیستی یا طبیعت را به عنوان یکی از این اولویتها بدانیم و سازمان محیط زیست هم بجد پیگیر است که همه این موارد و مشکلات محیط زیستی چه در استان خوزستان، چه در سایر استانها پیگیری شود.
سؤال: مشخصاً به موضوع جنگ بپردازیم؛ در صحبتهای خود اشاره کردید که آسیبهایی وارد کرده، به عنوان مصداق، خوزستان را بیان کردید، در کل کشور جنگ تحمیلی دوم و سوم چه تبعاتی بر محیط زیست گذاشته و محیط زیست کشور ما چه آسیبهایی دیده از جنگ تحمیلی؟
انصاری: ما در جنگ ۱۲ روزه توانستیم مستندسازی اولیه را انجام دهیم از آسیبی که به مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست وارد شده، ما مناطقی داریم در سازمان محیط زیست؛ ۱۲ درصد از عرصه سرزمینی ما با مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست اداره میشود به عنوان مناطقی که میراث بیننسلی است، زیستگاههای حساس گیاهی و جانوری وجود دارند و باید برای نسل آینده صیانت شوند. متأسفانه این مناطق هم از هجوم ددمنشانه دشمنان در امان نماند و ما در جنگ ۱۲ روزه چیزی حدود هشتهزار هکتار از عرصههای مناطق تحت مدیریتمان مورد آسیب قرار گرفت. ما مستندسازی را به لحاظ اقتصادی هم انجام دادیم در خصوص جنگ ۱۲ روزه و برای معاونت حقوقی ریاست جمهوری ارسال کردیم برای این که مطالبهگری شود در عرصه بینالمللی، در مورد جنگ تحمیلی رمضان، آثار و ابعاد گستردهتر بود، البته شاید بخشهای سرزمینی ما؛ مناطق داخلی حفاظت شده کمتر تحت تأثیر قرار گرفت، ولی مناطق ساحلی؛ اکوسیستمهای تالابی و مشخصاً هم خلیج فارس تحت تأثیر قرار گرفت و آلودگیهای نفتی متعددی را داشتیم و در حال حاضر هم موضوع بررسی و مستندسازی خسارات محیط زیستی در دستور کار قرار دارد، چون این موضوعات نیازمند اندازهگیری، پایش و بررسی دقیق است، به زمان نیازمند است، ولی به هر حال این کار در دستور کار قرار دارد، موضوع دیپلماسی محیط زیست بود که ما حتی قبل از شروع جنگ تحمیلی رمضان هم هشدار لازم را هم به وزرای محیط زیست کشورهای حوزه خلیجفارس اعلام کردیم که اگر بخواهد اتفاقی در خلیج فارس و دریای عمان بیفتد، با توجه به این که این منطقه همچنان یک اکوسیستم شکننده است، به خاطر جنگهای پیشینی که در این منطقه اتفاق افتاده، واقعاً این ظرفیت را ندارد، به یونِب؛ برنامه محیط زیست سازمان ملل هشدار دادیم، حتی مکاتبه کردیم با دبیرکل سازمان ملل متحد و از منظر محیط زیست هشدار دادیم، ولی متأسفانه جنگ اتفاق افتاد.
سؤال: چه وظیفهای بر عهدهشان بوده؟
انصاری: به هر حال یونب؛ برنامه محیط زیست سازمان ملل؛ عالیترین نهاد محیط زیستی این سازمان است و وقتی جنگ اتفاق میافتد، محیط زیست؛ قربانی خاموش جنگ است، یعنی مسائل و مشکلاتی که به دلیل جنگ اتفاق میافتد، واقعاً بعضی از اینها غیرقابل جبران است و ما این را در طول تاریخ هم دیدیم؛ در طول تاریخ مثلاً استفاده از عامل نارنجی که آمریکا استفاده کرد در ویتنام، توانست جنگلهای بارانی آنجا را از بین ببرد، یا رژیم صهیونیستی برای غزه اتفاقاتی که رقم زد، مثلاً نخلستانهای تاریخی آنجا را عامدانه آتش زد و نابود کرد که آلودگی آب و خاک به نحوی اتفاق افتاد که شمال غزه عملاً غیرقابل کشت و زرع است، بنابراین این مشکلات محیط زیستی در طول زمان خود را نشان میدهند و ما در طول ایام جنگ هم وقتی انفجار مخازن سوخت بود، باز آمدیم این را مطالبهگری کردیم که این کار اصلاً مصداق جنایت محیط زیستی است؛ اکوسایت است و باز این را پیگیری کردیم، حتی در حملاتی هم که به تأسیسات صلحآمیز هستهای وجود داشت، باز هم مکاتبه و پیگیری کردیم با ۱۱ نهاد محیط زیستی ذیل سازمان ملل متحد، خروجی آن فقط بیانیهای بود که یونب اعلام کرد به صورت کلی کشورها را به آرامش و عدم و درگیری و جنگ، بدون این که اشاره کند کشورهای متجاوز، کدام کشورها هستند و چه کسانی جنگ را آغاز کردند؟
سؤال: اشاره کردید که مستندات را در اختیار معاونت حقوقی ریاست جمهوری هم قرار دادید، هم برای جنگ ۱۲ روزه و هم این جنگ، از آن طرف اطلاع دارید که چه پیگیریهایی انجام میشود؟
انصاری: برای جنگ ۱۲ روزه قرار دادیم، برای جنگ تحمیلی رمضان، گزارش اولیه ارسال کردیم، هنوز گزارش ما تکمیل نشده است.
سؤال: همان پیگیریهای گزارش جنگ ۱۲ روزه به جایی رسیده؟ اطلاع دارید؟
انصاری: آنها را از بخش بینالملل آنها پیگیری میکنند، گزارشات دستگاههای مختلف را جمعبندی و تجمیع کردند ولی این که حالا به کجا رسیده را اطلاع نداریم، ولی این مستندسازی خسارات جنگ صرف نظر از این که بتوانیم غرامت بگیریم یا نگیریم، برای این که خودمان مطلع باشیم که واقعاً چه اتفاقی برای طبیعت و منابع طبیعی سرزمینمان افتاده، بسیار برای ما ارزشمند است، این کار را حتماً باید انجام دهیم.
سؤال: نگاهی هم داشته باشیم به نقشی که مردم در محیط زیست میتوانند داشته باشند و نوع فعالیتی که شما در سازمان محیط زیست برای مردم تعریف میکنید که مشارکت آنها را دریافت کنید؟
انصاری: سازمان حفاظت محیط زیست اساساً در جهان این طور است؛ جزو سازمانهای مرزی است؛ یعنی سازمانی است که بسیار در ارتباط با مردم میتواند کار خود را پیش ببرد، اصل ۵۰ قانون اساسی را هم ملاحظه بفرمایید؛ حفاظت محیط زیست را وظیفه همگانی دانسته، بنابراین سازمان حفاظت محیط زیست هم مأموریتها و تکالیف خود را حتماً با کمک مردم باید جلو ببرد و تشکلهای مردم نهاد؛ حلقه واسط بین ما و مردم هستند و ما خوشبختانه ظرفیتهای بسیار ارزشمندی داریم، خصوصاً در سالهای اخیر مطالبهگری و کنشگری فعالان محیط زیست خیلی به کمک ما آمده در پیگیری موضوعات و امیدواریم با بسترسازیهای لازم در موضوعات، به صورت تخصصی از ظرفیت اقشار مختلف مردم استفاده کنیم. ما الان کاری را با آموزش و پرورش پیش میبریم با عنوان طرح ملی محیطیار که در مدارس این کار را شروع کردیم، به دلیل این که آموزشهای محیط زیستی از سنین پایه و کودکی شروع شود، خوشبختانه این طرح با استقبال خیلی خوبی از آموزش و پرورش روبهرو بود و بالغ بر ۵۰۰ هزار نفر دانشآموز به این طرح پیوستند.
سؤال: الزاماً مردم بخواهند ایفای نقش داشته باشند، در مجموعههای سازمانهای مردم نهاد که اشاره کردید؛ به صورت جمعی باید فعالیت کنند یا نه تعریف فعالیت فردی هم داریم؟
انصاری: تعریف فعالیت فردی هم داریم، یعنی ما هم تشکلهای مردمنهاد داریم که تشکلهای ثبت شده هستند و بعضیها حتی محور فعالیتشان تخصصی است؛ مثلاً در حوزه تالاب و پسماند، همینطور فعالان مستقل هم داریم که آنها هم افرادی هستند که بسیار مطالبهگر و اثرگذار هستند.
سؤال: نکته پایانی و جمعبندی؟
انصاری: میخواهم از همه دغدغهمندان محیط زیست و بالاخص از همکارانم در سازمان محیط زیست و به ویژه محیطبانان پرتلاش و خدوم که واقعاً جانبرکف برای حفاظت از مناطق تحت مدیریت سازمان جانفشانی میکنند، تشکر کنم.
مشاهدهٔ خبر در منبع