راه تازه شیردهی برای مادرانی که باردار نشدهاند

تا دیروز، تجربه شیردهی بیشتر سهم مادرانی بود که بارداری و زایمان را پشتسر گذاشته بودند؛ اما امروز با روش القای شیردهی، مادران فرزندپذیر و استفاده‌کنندگان از رحم جایگزین نیز می‌توانند این حس شیرین را تجربه کنند.

خبرگزاری فارس _گروه سلامت: بر اساس اعلام وزارت بهداشت، ۲۵ درصد از زوج‌های ایرانی با ناباروری مواجهاند و برای فرزنددار شدن از روش‌های درمان ناباروری یا شیوه‌های جایگزین فرزندآوری، مانند رحم اجارهای و فرزندخواندگی، استفاده می‌کنند.مادرانی که دوران بارداری را تجربه نمی‌کنند و از طریق رحم اجارهای صاحب فرزند می‌شوند یا کودکی را به فرزندخواندگی می‌پذیرند، به‌طور معمول امکان شیردهی به فرزندشان را ندارند؛ به همین دلیل، این کودکان تاکنون از تغذیه با شیر مادر محروم بودهاند.با این حال، انجمن ترویج تغذیه با شیر مادر با بهره‌گیری از پروتکل‌های روز دنیا و استفاده از روش «القای شیردهی»، زمینه توانمندسازی این مادران برای شیردهی به فرزندشان را فراهم کرده است.خبرنگار فارس برای آشنایی بیشتر با روش القای شیردهی و چگونگی تولید شیر در بدن مادرانی که تاکنون زایمان نداشتهاند، به سراغ محمود راوری نائب رئیس انجمن علمی ترویج تغذیه با شیرمادر ایران رفته و به صورت مفصل به گفت‌وگو پرداخته است.

در ادامه مشروح این گفت‌وگوی مفصل را می‌خوانید: آقای دکتر مادرانی که تجربه زایمان نداشتند چگونه می‌توانند به فرزندشان شیر دهند؟در مورد مادرانی که به دلایل مختلف بارداری را تجربه نکردهاند یا از طریق فرزندخواندگی صاحب فرزند شدهاند، روش‌هایی برای تحریک و ایجاد شیردهی وجود دارد که به آن «القای شیردهی» گفته می‌شود و با برنامه‌ریزی، آموزش و همراهی متخصصان میتوان شرایطی را فراهم کرد که این مادران نیز بتوانند فرزند خود را با شیر خود تغذیه کنند.پروتکل‌های علمی مشخصی وجود دارد که بر اساس آن‌ها، مادر تحت آموزش و مراقبت قرار می‌گیرد تا با روش‌های مناسب، شرایط لازم برای تولید شیر فراهم شود. حتی مادری که تاکنون بارداری و زایمان نداشته است نیز می‌تواند با طی این فرآیند، آمادگی لازم برای شیردهی را پیدا کند.در مواردی که مادری قصد پذیرش فرزندخوانده را دارد، میتوان از پیش برنامه‌ریزی‌های لازم را انجام داد. حتی در برخی شرایط، مادر پذیرنده می‌تواند در زمان تولد نوزاد حضور داشته باشد و با انجام تماس پوست با پوست، نوزاد را روی قفسه سینه خود قرار دهد.این تماس و تحریک طبیعی اندام شیردهی مادر، در کنار اقدامات تخصصی انجام‌شده، می‌تواند به شروع فرآیند شیردهی کمک کند.هدف اصلی این است که مادر و کودک از مزایای ارزشمند ارتباط عاطفی و تغذیه با شیر مادر بهره‌مند شوند.

آقای دکتر، در زمینه القای شیردهی چه تجربیاتی در کشور وجود دارد و تاکنون چه تعداد از مادران از این روش بهره‌مند شدهاند؟در انجمن ترویج تغذیه با شیر مادر، موارد متعددی از موفقیت در زمینه القای شیردهی ثبت شده است. تاکنون بیش از ۳۰۰ مورد از مادرانی که به دلایل مختلف امکان شیردهی طبیعی نداشتهاند، تحت این فرآیند قرار گرفتهاند.در میان این موارد، نمونه‌هایی وجود داشته است که مادران پذیرنده فرزندخوانده، حتی موفق به شیردهی به نوزادان دوقلو شدهاند. این موضوع نشان می‌دهد که با آموزش صحیح، حمایت تخصصی و اجرای دقیق روش‌های علمی، امکان ایجاد شیردهی در شرایط مختلف وجود دارد.

آقای دکتر، مادرانی هم که خودشان زایمان داشتند اما به دلایلی شیرشان خشک شده، می‌توانند با این روش شیردهی مجدد داشته باشند؟بله اما ما در اینجا با ۲ موضوع متفاوت روبهرو هستیم. موضوع اول، «القای شیردهی» است که مربوط به مادرانی می‌شود که تاکنون زایمان نکرده است، اما به دلایلی مانند فرزندخواندگی یا سایر شرایط، قصد دارد به کودکاش شیر بدهد. موضوع دوم، «شیردهی مجدد» است. این اصطلاح درباره مادرانی به کار می‌رود که بارداری و زایمان داشتهاند، اما به دلایل مختلف شیردهی آن‌ها متوقف شده، کاهش یافته یا به‌طور کامل خشک شده است.برای مثال، ممکن است مادری پس از زایمان، به دلیل شرایط خانوادگی، جدایی از نوزاد، مشکلات جسمی یا عوامل دیگر، مدتی نتوانسته باشد به فرزند خود شیر بدهد و پس از گذشت چند ماه تصمیم بگیرد دوباره شیردهی را آغاز کند که می‌تواند با تحت نظر قرار گرفتن شیردهی مجدد داشته باشد.

میزان موفقیت در توانمند شدن مادران به شیردهی مجدد چقدر است؟میزان موفقیت در شیردهی مجدد به عوامل مختلفی مانند سن کودک، مدت زمان قطع شیردهی و شرایط مادر بستگی دارد. تجربه‌ها نشان داده است مادرانی که در سه ماه نخست پس از زایمان برای بازگشت شیردهی اقدام می‌کنند، با استفاده از روش‌های علمی و حمایت تخصصی، شانس موفقیت بسیار بالایی دارند.در فاصله سه تا شش ماه پس از زایمان، میزان موفقیت ممکن است کاهش پیدا کند، اما همچنان امکان بازگشت شیردهی وجود دارد. پس از شش ماهگی تا یکسالگی کودک نیز موفقیت این فرآیند به شرایط هر مادر و کودک وابسته است و نیاز به بررسی و برنامه‌ریزی دقیقتری دارد.هرچه سن نوزاد پایینتر باشد، احتمال موفقیت در بازگشت به شیردهی بیشتر است؛ زیرا نوزاد در سنین پایینتر تمایل بیشتری برای گرفتن سینه مادر دارد و همین موضوع می‌تواند به تحریک تولید شیر مادر کمک کند. این تمایل در فاصله سه تا شش ماهگی کاهش پیدا می‌کند و پس از شش ماهگی نیز ممکن است پذیرش سینه مادر دشوارتر شود.

این مادران با استفاده از دارو درمانی موفق به شیردهی می‌شوند؟برای القای شیردهی، پروتکل‌های علمی مشخصی وجود دارد که بر اساس شرایط هر مادر اجرا می‌شود. در مراحل ابتدایی، با استفاده از برخی داروهای هورمونی، شرایطی مشابه دوران بارداری در بدن مادر ایجاد می‌شود تا بافت اندام شیردهی رشد کرده و مجاری و ساختارهای تولیدکننده شیر تقویت شوند. این مرحله کمک می‌کند تا بدن مادر آمادگی لازم برای تولید شیر را پیدا کند.پس از آن، داروهایی که موجب تحریک تولید شیر می‌شوند، مورد استفاده قرار می‌گیرند. یکی از این داروها با تأثیر بر سیستم هورمونی بدن، باعث افزایش هورمون پرولاکتین می‌شود؛ هورمونی که نقش اصلی در تولید شیر مادر دارد.در کنار درمان دارویی، روش‌های دیگری مانند تغذیه مناسب، استفاده از برخی مواد کمک‌کننده به افزایش شیر، تحریک اندام شیردهی و دوشیدن منظم شیر نیز در برنامه مادر قرار می‌گیرد.این فرآیند به‌صورت مرحله‌ای و بر اساس زمان مراجعه مادر، شرایط جسمی او و میزان آمادگی اندام شیردهی پیش می‌رود. در مراحل پایانی، داروهای اولیه قطع می‌شوند و اقدامات لازم برای حفظ تولید شیر ادامه پیدا می‌کند تا زمانی که کودک در اختیار مادر قرار گیرد و شیردهی آغاز شود.

آیا پی‌گیری دارودرمانی در این فرآیند بر عهده متخصص زنان است؟خیر، القای شیردهی یک فرآیند تخصصی در حوزه شیردهی است و در مراکز و انجمن‌های علمی مرتبط با ترویج تغذیه با شیر مادر بر اساس پروتکل‌های مشخص انجام می‌شود. متخصصان این حوزه، مادر را در تمام مراحل آماده‌سازی، تحریک تولید شیر و آغاز شیردهی همراهی می‌کنند.زمان طلایی درمان مادران برای القای شیر چه زمانی است؟مراجعه بهموقع یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت در القای شیردهی است. این مادران نباید زمانی مراجعه کنند که تنها چند هفته یا یک ماه تا پذیرش کودک باقی مانده است. زیرا بدن این مادر، برخلاف مادری که بارداری را تجربه کرده، نیاز دارد از قبل برای فرآیند شیردهی آماده شود.در مادرانی که قصد پذیرش فرزند دارند، توصیه می‌کنیم حدود شش ماه پیش از ورود کودک به خانواده مراجعه کنند. در این مدت، اقدامات لازم برای آماده‌سازی بدن مادر انجام می‌شود؛ از جمله تغییرات مورد نیاز در بافت اندام شیردهی و افزایش آمادگی سیستم هورمونی بدن برای تولید شیر.پس از آماده شدن اندام شیردهی مادر، با استفاده از روش‌ها و درمان‌های مناسب، فرآیند تحریک تولید شیر آغاز می‌شود تا مادر بتواند پس از پذیرش کودک، تجربه شیردهی موفقی داشته باشد.بنابراین، زمان مراجعه و شروع اقدامات، نقش بسیار مهمی در موفقیت القای شیردهی دارد.

اگر مادر دیرتر برای القای شیردهی مراجعه کند، آیا همچنان امکان موفقیت وجود دارد؟بله، امکان موفقیت وجود دارد، اما هرچه زمان مراجعه زودتر باشد، احتمال موفقیت بیشتر خواهد بود. بهترین زمان مراجعه حدود شش ماه پیش از پذیرش فرزند است، اما اگر مادر دیرتر مراجعه کند، پروتکل‌های دیگری نیز وجود دارد.برای مثال، در مادرانی که سه ماه پیش از پذیرش فرزند مراجعه می‌کنند، میتوان برنامه‌های درمانی و تحریک شیردهی را آغاز کرد. حتی مادرانی که تنها یک ماه قبل مراجعه می‌کنند نیز ممکن است بتوانند با استفاده از روش‌های مناسب، شامل برنامه‌های دارویی، تحریک اندام شیردهی، ماساژ و دوشیدن منظم شیر، به تولید شیر برسند.با این حال، باید تأکید کرد که موفقیت در مادری که شش ماه زودتر اقدام کرده، معمولاً بیشتر است؛ زیرا بدن فرصت کافی برای آماده شدن و طی مراحل لازم را دارد.

آیا شیری که در فرآیند القای شیردهی تولید می‌شود، از نظر کیفیت و ایمنی تفاوتی با شیر مادرانی که به‌صورت طبیعی زایمان کردهاند دارد؟خیر، شیر تولیدشده در فرآیند القای شیردهی از نظر ترکیب و ارزش تغذی‌های، شیر مادر محسوب می‌شود و همان فواید تغذی‌های و ایمنی را برای کودک دارد.هورمون‌هایی که در این فرآیند استفاده می‌شوند، در واقع همان مسیرهای طبیعی بدن مادر را تحریک می‌کنند؛ مسیرهایی که در شیردهی معمولی نیز برای تولید شیر فعال هستند.تفاوت اصلی این است که مادری که به‌صورت طبیعی زایمان می‌کند، در روزهای نخست پس از تولد نوزاد، آغوز یا کلستروم تولید می‌کند؛ شیری غلیظ و سرشار از عوامل ایمنی که نقش مهمی در محافظت اولیه از نوزاد دارد. در مادرانی که از طریق القای شیردهی اقدام می‌کنند، معمولاً آغوز به شکل طبیعی وجود ندارد، اما شیری که تولید می‌شود، از نظر کالری، ویتامین‌ها، مواد مغذی و ترکیبات مؤثر در پیش‌گیری از بیماری‌ها، همان ویژگی‌های ارزشمند شیر مادر را دارد و می‌تواند فواید مهمی برای کودک داشته باشد.

آقای دکتر چرا تغذیه با شیرمادر مهم است؟تغذیه با شیر مادر یک موضوع بسیار مهم و حیاتی برای نوزادان و کودکان است و فواید گسترده‌ای برای سلامت مادر، کودک و حتی جامعه دارد. شیر مادر علاوه بر تأمین نیازهای تغذی‌های کودک، نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی و کاهش ابتلا به بیماری‌ها دارد.از سوی دیگر، کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، در سال‌های بعد زندگی نیز از سلامت بیشتری برخوردار هستند؛ به‌گونه‌ای که احتمال ابتلا به برخی بیماری‌ها در دوران کودکی، بزرگسالی و سالمندی در آن‌ها کاهش پیدا می‌کند. این موضوع از نظر اقتصادی نیز برای جوامع اهمیت دارد، زیرا کاهش بیماری‌ها موجب کاهش هزینه‌های درمان و مصرف دارو خواهد شد.خداوند به‌صورت طبیعی این امکان را در بدن مادر قرار داده است تا شیر مورد نیاز فرزندش را تأمین کند و توصیه‌های علمی نیز بر تداوم شیردهی تأکید دارند. سازمان جهانی بهداشت و همچنین انجمن‌های معتبر پزشکی، از جمله آکادمی‌های طب کودکان، توصیه می‌کنند تغذیه با شیر مادر در دوره مناسب و تا حدود دو سالگی ادامه پیدا کند.

آیا القای شیرمادر علمی است و به مادر آسیب نمیرساند؟بله، در زمینه القای شیردهی در دنیا پروتکل‌های علمی مشخصی وجود دارد و انجمن ترویج تغذیه با شیر مادر نیز سالهاست این پروتکل‌ها را در موارد مختلف اجرا می‌کند. با این حال، لازم است اطلاع‌رسانی در این زمینه گسترده‌تر شود تا مادرانی که می‌توانند از این روش بهره‌مند شوند، زودتر با آن آشنا شوند.موضوعاتی مانند القای شیردهی باید بیشتر در رسانه‌ها، همایش‌ها و برنامه‌های آموزشی مطرح شوند؛ زیرا این آگاهی می‌تواند در حوزه‌هایی مانند حمایت از فرزندآوری و فرزندپذیری نیز مؤثر باشد. برای مثال، اگر مادری به هر دلیل امکان بارداری ندارد و از روش‌هایی مانند رحم جایگزین یا فرزندخواندگی استفاده می‌کند، می‌تواند با مراجعه بهموقع، شرایط لازم برای شیردهی به فرزند خود را فراهم کند.پایان پیام/