عدالت پیشگیرانه با ثبت رسمی و ۱۱ میلیون سند سبز

رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، با بیان اینکه عدالت باید پیش از تشکیل هر دعوا در ساختار‌های حقوقی حضور داشته باشد، گفت: ثبت رسمی، حق را از یک ادعا به یک واقعیت حقوقی تبدیل می‌کند.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، حسن بابایی با اشاره به اجرای قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول از سوم تیرماه ۱۴۰۳، از صدور بیش از ۱۱ میلیون سند مالکیت سبزرنگ، جلوگیری از نقلوانتقال عادی املاک دارای سند حدنگار و راه‌اندازی سامانه ثبت ادعا برای ساماندهی املاک فاقد سند رسمی خبر داد.

مفهوم «عدالت پیشگیرانه» در ساختار‌های حقوقی

بابایی در یادداشتی نوشت: در آیین اهدای سند مالکیت منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی اینچه برون و رونمایی از سامانه‌های بازطراحی شده ثبت شرکت‌ها و اجرای اسناد رسمی، که با حضور رئیس قوه قضاییه برگزار شد، از باوری سخن گفتم که باید در فهم امروز ما از عدالت جایگاهی محوری پیدا کند: عدالت، پیش از آنکه در محکمه و در لحظه صدور رأی ظهور کند، باید در ساختار‌های حقوقی و اجتماعی جامعه حضور داشته باشد.

وی تأکید کرد: اگر بتوانیم از تضییع حق پیش‌گیری کنیم، اگر مالکیت را تثبیت کنیم، اگر حدود حق را روشن سازیم و اگر دسترسی مردم به حقوقشان را آسان کنیم، در حقیقت بخشی از عدالت را پیش از تشکیل هر دعوا و پیش از ورود هر پروند‌های به دادگاه محقق کردهایم.

عدالت کلاسیک در برابر عدالت پیشگیرانه

رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور تصریح کرد: عدالت، در تلقی کلاسیک، اغلب با داوری میان دو طرف یک اختلاف شناخته می‌شود؛ با قاضیای که در نقطه پایان یک منازعه میایستد و حق را از ناحق تمییز می‌دهد. اما عدالت، اگر بخواهد به یک فضیلت اجتماعی و نه صرفاً یک واکنش قضایی تبدیل شود، باید بسیار زودتر از آن آغاز شده باشد. عدالت حقیقی، فقط پایان دادن به نزاع نیست؛ کاهش امکان شکل گیری نزاع است.

وی افزود: جامعه عادل جامعه‌ای نیست که صرفاً دادگاه‌های کارآمد داشته باشد؛ جامعه عادل جامعه‌ای است که ساختار‌های حقوقی آن، تا حد امکان، اجازه ندهند اختلاف و تضییع حق به یک وضعیت پایدار اجتماعی تبدیل شود.

ثبت رسمی؛ تبدیل حق از ادعا به واقعیت حقوقی

بابایی با تأکید بر اینکه امنیت حقوقی یکی از ملموس‌ترین صورت‌های عدالت است، خاطرنشان کرد: از همین منظر، ثبت رسمی را نباید صرفاً یک فرآیند اداری دانست. ثبت، در معنای عمیق‌تر خود، تبدیل حق از یک ادعا به یک واقعیت حقوقی است. سند، حافظه حقوقی جامعه است؛ جامعه از طریق سند به خاطر می‌سپارد که چه کسی مالک است، حدود این مالکیت کجاست و چه تعهدی میان اشخاص ایجاد شده است.

اجرای قانون الزام به ثبت رسمی و دستاورد‌ها

وی با اشاره به اینکه از سوم تیرماه ۱۴۰۳ این قانون عملیاتی شد، گفت: اجرای چنین قانونی صرفاً با ابلاغ یک مقرره محقق نمی‌شود؛ بلکه نیازمند تغییر در رفتار نهادی و همکاری مجموعه‌ای از دستگاه‌های حاکمیتی است. حاصل این تلاش‌ها در صدور بیش از ۱۱ میلیون سند مالکیت سبزرنگ، جلوگیری از نقل و انتقال عادی املاک دارای سند حدنگار سبزرنگ و راه اندازی سامانه ثبت ادعا برای ساماندهی املاک و اراضی فاقد سند رسمی قابل مشاهده است.

پشت هر سند یک انسان و پشت هر گره ثبتی یک حق معطل مانده

رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور تأکید کرد: اهمیت این آمار‌ها در خود اعداد خلاصه نمی‌شود. پشت هر سند، یک انسان ایستاده است؛ انسانی که می‌خواهد مطمئن باشد آنچه متعلق به اوست، در پناه قانون قرار دارد. پشت هر مرز ثبتی روشن، یک نزاع احتمالی است که میتوان از آن پیش‌گیری کرد. پشت هر گره ثبتی گشوده شده، یک حق معطل مانده است که دوباره به زندگی اجتماعی بازمی گردد. برای ما، هر یک از این گره‌ها یک پرونده نیست؛ یک حق معطلمانده مردم است؛ و گشودن هر حق معطل مانده، یک قدم به سوی عدالت است.

حدنگاری؛ حافظ حدود مالکیت و معماری عدالت

بابایی با بیان اینکه حدنگاری نیز در همین منظومه معنا پیدا می‌کند، توضیح داد: اگر سند حافظ حق مالکیت است، حدنگاری حافظ حدود این حق است. مالکیتی که مرز آن روشن نیست، هنوز از امنیت کامل برخوردار نیست. از این رو، ثبت و حدنگاری را باید بخشی از معماری عدالت دانست؛ معماریای که هدف آن تنها تولید سند نیست، بلکه تولید اطمینان اجتماعی است. یکی از مهم‌ترین کارکرد‌های نهاد ثبت، ساختن اعتماد است؛ اعتمادی که نه بر روابط شخصی، بلکه بر قانون، سند و نهاد استوار است.

وی افزود: جامعه مدرن نمی‌تواند بر اساس «من تو را می‌شناسم» اداره شود؛ باید بتواند بر اساس «قانون و سند، حق تو را می‌شناسم» عمل کند. این گذار، گذار از اعتماد شخصی به اعتماد نهادی است و مأموریت تاریخی ثبت، تبدیل اعتماد‌های شکننده انسانی به اطمینان پایدار حقوقی است.

اهمیت رویداد منطقه آزاد اینچه برون

رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور خاطرنشان کرد: مراسم اینچه برون برای من از همین جهت اهمیت داشت. در آن روز، در کنار اهدای سند مالکیت یک منطقه مهم اقتصادی، شاهد رونمایی از سامانه‌هایی بودیم که قرار است فرآیند‌های ثبتی را شفافتر و هوشمندتر کنند. این دو رویداد، در ظاهر متفاوت‌اند، اما در باطن یک هدف مشترک دارند: کاهش ناامنی و افزایش اطمینان؛ و این، به باور من، یکی از عمیق‌ترین معانی عدالت در روزگار ماست.

عدالت در سند، نقشه، قانون و نظام ثبتی دقیق

بابایی در پایان تصریح کرد: عدالت فقط آن نیست که قاضی در پایان یک دعوا حق را به صاحب حق بازگرداند. عدالت آن است که نظام حقوقی چنان درست طراحی شده باشد که صاحب حق، تا حد امکان، اساساً مجبور نباشد سال‌ها برای اثبات حق خود بجنگد. عدالت، اگر پیشگیرانه باشد، پیش از آنکه در دادگاه اتفاق بیفتد، در سند، در نقشه، در قانون و در یک نظام ثبتی دقیق اتفاق افتاده است. این آن مسیری است که قوه قضاییه در دوره اول تحول و تعالی آغاز کرده و در دوره دوم شکوفایی و تثبیت آن را مشاهده خواهد کرد.