غار عجیب ایران که از شیر مرغ تا جان آدمیزاد در آن پیدا شد

فصل هفتم کاوش‌های باستان‌شناسی غار قلعه‌کرد آغاز شده است؛ کاوش‌هایی که در فصل‌های گذشته به کشف بقایای انسانی، دندان شیری یک کودک نئاندرتال و استخوان‌های جانوران منقرض‌شده منجر شده بود.

گروه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ هفتمین فصل کاوش‌های باستان‌شناسی غار قلعه‌کرد در شهرستان آوج، از هفت روز پیش آغاز شده است. این کاوش می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره زندگی انسان در ایران در دوره‌های بسیار دور به دست دهد. این غار در جنوب‌غربی قزوین و در محدوده تلاقی استان‌های قزوین، زنجان و همدان قرار دارد و دهانه آن از روستای قلعه‌کرد نیز دیده می‌شود.ممکن است برایتان این سؤال پیش بیاید که تفاوت غار قلعه‌کرد با بسیاری از غارهای باستانی چیست؟ شواهد به‌دست‌آمده از آن نشان می‌دهد این محوطه یکی از مهم‌ترین مکان‌های باستان‌شناسی ایران برای مطالعه دوره پارینه‌سنگی است. یافته‌های این غار حتی سرنخ‌هایی از حضور انسان‌هایی پیش از نئاندرتال‌ها در این منطقه به دست داده است.ساختار غار هم با بسیاری از غارهای باستانی تفاوت دارد. غار قلعه‌کرد دو بخش اصلی دارد. پس از ورود، مسیر به یک دالان باریک می‌رسد. این دالان آن‌قدر کوتاه و فشرده است که برای عبور از آن باید به حالت نشسته پیش رفت. کمی جلوتر، فضای غار بازتر می‌شود و به اتاقکی با ارتفاع حدود چهار متر می‌رسد؛ جایی که امکان ایستادن وجود دارد.

اما اهمیت اصلی قلعه‌کرد در زیر همین لایه‌ها پنهان شده است. در یکی از لایه‌های غار، شواهدی از بقایای انسانی به دست آمده که از قدیمی‌ترین یافته‌های اسکلت انسانی در ایران به شمار می‌رود. در بخش ورودی غار نیز قدیمی‌ترین محوطه شناخته‌شده ایران مربوط به دوره پلیستوسن میانی شناسایی شده است؛ دوره‌ای که حدود ۷۸۰ هزار تا ۱۲۵ هزار سال پیش را دربرمی‌گیرد.در گذشته کاوشگران در این محوطه فقط با بقایای انسانی روبه‌رو نشده‌اند. بخش قابل‌توجهی از یافته‌ها به جانورانی تعلق دارد که امروزه دیگر وجود ندارند. حدود ۹۰ درصد از استخوان‌ها و دندان‌های جانوری کشف‌شده متعلق به اسب‌سانانی است که در دوره‌های یخبندان منقرض شده‌اند.این یافته‌ها تصویری متفاوت از محیط پیرامون غار در گذشته ارائه می‌کنند. استخوان‌ها و دندان‌ها می‌توانند اطلاعاتی درباره جانورانی که در این منطقه زندگی می‌کردند و شرایط محیطی آن دوره در اختیار باستان‌شناسان قرار دهند. به همین دلیل، هر لایه از قلعه‌کرد تنها یک لایه خاک نیست؛ بخشی از تاریخ محیط و انسان در ایران را در خود نگه داشته است.یکی از مهم‌ترین یافته‌های این غار، دندان شیری یک کودک نئاندرتال است. این دندان در میان یک لایه نخودی‌رنگ و زیر قطعات سنگی پیدا شده و قدمت آن حدود ۱۷۵ هزار سال برآورد شده است. این یافته اکنون در موزه قزوین نگهداری می‌شود.کشف این دندان اهمیت ویژه‌ای دارد. بقایای انسانی مربوط به دوره‌های بسیار قدیمی به‌ندرت سالم باقی می‌مانند. از سوی دیگر، دندان‌ها به دلیل ساختار مقاوم خود می‌توانند اطلاعات ارزشمندی درباره انسان‌های ساکن یک محوطه در اختیار پژوهشگران قرار دهند. دندان کودک قلعه‌کرد نیز یکی از همین شواهد مهم است.

با این حال، داستان قلعه‌کرد فقط به نئاندرتال‌ها محدود نمی‌شود. داده‌های جدیدی که از کاوش‌ها به دست آمده، پرسش‌های تازه‌ای درباره فناوری ساخت ابزارهای سنگی در این محوطه ایجاد کرده است.میلاد هاشمی، سرپرست پروژه کاوش غار قلعه‌کرد، می‌گوید که داده‌های فعلی این احتمال را مطرح می‌کنند که لایه‌های پایینی غار ممکن است نمایانگر نوعی سنت فناورانه محلی در اواخر پارینه‌سنگی قدیم و آغاز پارینه‌سنگی میانی باشند.به گفته وی این مسیر شاید در ادامه به فناوری‌های استانداردتر و مبتنی بر لوالوآ منتهی شده باشد. فناوری لوالوآ یکی از شیوه‌های شناخته‌شده در تولید ابزارهای سنگی است که در دوره پارینه‌سنگی میانی رواج داشت.البته هاشمی تأکید می‌کند که این برداشت هنوز قطعی نیست. او این موضوع را یک فرضیه پژوهشی می‌داند و معتقد است برای اثبات یا رد آن باید کاوش‌ها ادامه پیدا کند.پژوهشگران در ادامه باید زنجیره تولید ابزارها، مواد خام مورد استفاده، شکل و ویژگی مصنوعات سنگی و همچنین نحوه پراکندگی آن‌ها در فضای غار را با دقت بیشتری بررسی کنند. کنار هم قرار گرفتن این داده‌هاست که می‌تواند مشخص کند آیا واقعاً با یک سنت فناورانه محلی روبه‌رو هستیم یا نه.#ایران #غار_قلعه‌کرد #میراث‌فرهنگی ۱۲:۰۵ - ۲ شهریور ۱۴۰۵