قصه «سوادآموزی» تمام نشده است؛ تجربه ۳۵ کشور روی میز
سوادآموزی دیگر فقط نشستن پشت نیمکت و آموختن خواندن و نوشتن نیست؛ حالا قرار است مسیر یادگیری بزرگسالان از الفبا عبور کند و به مهارت، اشتغال‌پذیری، سوادهای نوین و یادگیری مادام‌العمر برسد.
گروه آموزش‌وپرورش: شاید برای کودکی که نخستین حروف الفبا را روی تخته مدرسه می‌نویسد، خواندن و نوشتن ساده‌ترین اتفاق جهان باشد؛ اما برای یک بزرگسال که سال‌ها از مدرسه فاصله گرفته، همین چند حرف می‌تواند آغاز مسیری تازه باشد؛ مسیری که از خواندن یک جمله و نوشتن نام خود شروع می‌شود و اگر ادامه پیدا کند، می‌تواند به یادگیری مهارتی تازه، پیدا کردن شغل، استفاده از فناوری و حضور مؤثرتر در جامعه برسد.سال‌هاست نهضت سوادآموزی در نقطه آغاز این مسیر ایستاده است؛ جایی که مسئله، فقط آموزش خواندن و نوشتن نیست، بلکه پیدا کردن راهی برای بازگرداندن یادگیری به زندگی افرادی است که به هر دلیل از آموزش رسمی دور مانده‌اند. حالا رئیس سازمان نهضت سوادآموزی از تغییری سخن می‌گوید که قرار است این مسیر را از آموزش پایه فراتر ببرد؛ تغییری که در آن، پایان بی‌سوادی مطلق، پایان مأموریت سازمان تلقی نمی‌شود.علی سعیدی در نشست مجازی با معاونان سوادآموزی استان‌ها، بر ضرورت بازنگری در رویکردهای آموزش بزرگسالان و استفاده از تجربه‌های موفق کشورهای مختلف تأکید کرده است؛ رویکردی که قرار است در نهایت به طراحی الگویی ملی و متناسب با شرایط ایران منجر شود.
وقتی باسواد شدن پایان راه نیستتصویر سنتی از سوادآموزی، شاید در همان نقطه‌ای متوقف شود که فرد بتواند بخواند و بنویسد؛ اما زندگی امروز، مهارت‌های بیشتری می‌خواهد. فرد بزرگسال برای حضور فعال در جامعه، تنها به سواد پایه نیاز ندارد؛ باید بتواند با فناوری‌های روز ارتباط برقرار کند، اطلاعات را دریافت و ارزیابی کند، مهارت‌های تازه بیاموزد و در صورت نیاز، توانایی‌های خود را برای ورود یا ماندن در بازار کار افزایش دهد.همین تغییر نیازهاست که نگاه تازه به آموزش بزرگسالان را ضروری کرده است. سعیدی تأکید دارد که کاهش بی‌سوادی مطلق به معنای پایان مأموریت سوادآموزی نیست و تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد آموزش بزرگسالان باید به سمت یادگیری مستمر، توسعه مهارت‌ها و پاسخ‌گویی به نیازهای متغیر جامعه حرکت کند.در این نگاه، سواد دیگر یک مقصد نهایی نیست؛ نقطه شروعی است برای ادامه دادن مسیر یادگیری.تجربه کشورها روی میز ایرانبرای پیدا کردن این مسیر، سازمان نهضت سوادآموزی سراغ تجربه کشورهای مختلف رفته است. به گفته رئیس سازمان، تجربه ۳۵ کشور بررسی و ۱۱ کشور برای مطالعه عمیق‌تر انتخاب شده‌اند؛ تجربه‌هایی که هر کدام بخشی از یک تصویر بزرگ‌تر را پیش روی سیاست‌گذاران آموزش بزرگسالان قرار می‌دهند.
در برخی کشورها مانند فنلاند، آموزش بزرگسالان بیش از گذشته با مفهوم یادگیری مادام‌العمر و توانمندسازی اجتماعی پیوند خورده است. استفاده از بسترهای فناورانه، پلتفرم‌ها و اپلیکیشن‌های آموزشی نیز بخشی از این تجربه‌هاست. برخی کشورها بر شبکه‌های حرفه‌ای و نقش پشتیبان تمرکز کرده‌اند و برخی دیگر، آموزش محلی را به بسترهای دیجیتال متصل کرده‌اند. چین نیز از نمونه‌های مورد بررسی در زمینه توسعه پلتفرم‌های گسترده آموزشی است.اما قرار نیست یکی از این کشورها نسخه آماده‌ای برای ایران باشد.سعیدی تأکید می‌کند هدف مطالعات تطبیقی، الگوبرداری مطلق از یک کشور نیست؛ بلکه قرار است عناصر موفق تجربه‌های مختلف با شرایط، ظرفیت‌ها و نیازهای ایران ترکیب شود و از دل آن، یک مدل ملی کارآمد برای آموزش بزرگسالان شکل بگیرد.نهضت می‌خواهد از کلاس فراتر بروداگر مأموریت جدید قرار است یادگیری را در زندگی بزرگسالان ادامه‌دار کند، طبیعی است که شکل آموزش نیز نمی‌تواند محدود به کلاس‌های سنتی بماند. شناسایی افرادی که نیازمند آموزش هستند، پیدا کردن شیوه مناسب برای جذب آن‌ها و انتخاب روش آموزشی متناسب با شرایط زندگی هر فرد، بخشی از همین تغییر است.رئیس سازمان نهضت سوادآموزی از هوشمندسازی فرایند شناسایی مخاطبان و جذب هدفمند افراد بی‌سواد و کم‌سواد سخن گفته است؛ همچنین قرار است آموزش با شیوه‌های متنوع و به شکل تلفیقی دنبال شود.
این تغییر، در واقع تلاش برای نزدیک‌تر کردن آموزش به زندگی مخاطب است؛ مخاطبی که ممکن است شاغل باشد، در روستا یا منطقه‌ای کم‌برخوردار زندگی کند، مسئولیت خانوادگی داشته باشد یا سال‌ها از فضای آموزشی فاصله گرفته باشد. در چنین شرایطی، آموزش زمانی می‌تواند ادامه پیدا کند که خود را با شرایط زندگی فرد هماهنگ کند.مثلثی برای تحول آموزش بزرگسالاندر الگوی پیشنهادی سازمان، سه مؤلفه در کنار هم قرار گرفته‌اند: «سکوی ملی یادگیری»، «شبکه تسهیلگران حرفه‌ای» و «مراکز یادگیری محلی».سعیدی این سه مؤلفه را «مثلث طلایی تحول نهضت سوادآموزی» می‌داند؛ مثلثی که در قاعده آن سکوی ملی یادگیری قرار دارد و دو ضلع دیگر را شبکه تسهیلگران حرفه‌ای و مراکز یادگیری محلی تشکیل می‌دهند.در چنین ساختاری، فناوری قرار نیست به‌تنهایی جای آموزش حضوری را بگیرد. سکوی ملی یادگیری می‌تواند امکان دسترسی گسترده‌تر به آموزش را فراهم کند، تسهیلگران حرفه‌ای می‌توانند نقش همراه و راهنما را ایفا کنند و مراکز یادگیری محلی می‌توانند آموزش را به محیط زندگی مخاطبان نزدیک‌تر کنند.هدف نهایی، استمرار یادگیری است؛ اینکه فرد پس از گذراندن یک دوره آموزشی، دوباره به نقطه آغاز بازنگردد.
پنج مأموریت برای نهضت جدیدسازمان نهضت سوادآموزی برای آینده خود پنج مأموریت راهبردی تعریف کرده است؛ استمرار سوادآموزی پایه با رویکرد هوشمند و جذب هدفمند افراد بی‌سواد و کم‌سواد، توسعه سوادهای نوین، توانمندسازی مهارتی و ارتقای اشتغال‌پذیری، توسعه سکوی ملی یادگیری مادام‌العمر و تحقق عدالت آموزشی با تمرکز بر گروه‌های محروم و کم‌برخوردار.در این فهرست، واژه «توانمندسازی» اهمیت ویژه‌ای دارد. آموزش قرار نیست فقط به فرد کمک کند متنی را بخواند یا بنویسد؛ قرار است توانایی او برای حضور فعال‌تر در جامعه را افزایش دهد.به همین دلیل، پیوند میان سوادآموزی و مهارت، اشتغال‌پذیری و یادگیری مادام‌العمر، بخش مهمی از تصویری است که سازمان از آینده خود ترسیم می‌کند.از یک نهاد جبرانی تا سکوی یادگیری مادام‌العمرشاید مهم‌ترین تغییر در همین جمله خلاصه شود: نهضت سوادآموزی می‌خواهد از یک نهاد صرفاً جبرانی به سکویی برای یادگیری مادام‌العمر و تحول در آموزش بزرگسالان تبدیل شود.سال‌ها، مأموریت اصلی نهضت را می‌شد در جبران بخشی از عقب‌ماندگی آموزشی جست‌وجو کرد؛ اما اکنون سازمان تلاش دارد تعریف گسترده‌تری از مأموریت خود ارائه دهد. در این تعریف، فرد بزرگسال پس از عبور از مرحله سواد پایه، همچنان مخاطب آموزش باقی می‌ماند.این تغییر البته فقط با تغییر عنوان‌ها و طراحی پلتفرم‌ها اتفاق نمی‌افتد. به شبکه‌ای از آموزش‌دهندگان و تسهیلگران، مراکز یادگیری فعال، محتوای مناسب، زیرساخت فناورانه و شناخت دقیق از مخاطبان نیاز دارد؛ مسیری که خود سازمان نیز تحقق آن را نیازمند مشارکت مدیران، کارشناسان و دست‌اندرکاران حوزه سوادآموزی می‌داند.
کلاس‌هایی که باید خود را به زندگی برسانندآموزش بزرگسالان با آموزش کودکان تفاوت دارد. بزرگسال، با تجربه‌های زندگی، مسئولیت‌های خانوادگی و نیازهای شغلی و اجتماعی وارد فرایند یادگیری می‌شود. به همین دلیل، آموزش او اگر قرار باشد ماندگار باشد، باید با زندگی واقعی پیوند بخورد.در الگوی مورد نظر سازمان نیز همین پیوند پررنگ است؛ توسعه مهارت‌ها، ارتقای اشتغال‌پذیری، یادگیری محلی و استفاده از فناوری، همه قرار است آموزش را از یک فعالیت مقطعی به بخشی از زندگی تبدیل کنند.در این میان، مراکز یادگیری محلی می‌توانند نقشی فراتر از یک کلاس آموزشی داشته باشند؛ نقطه‌ای برای دسترسی به یادگیری و مهارت و فرصتی برای اینکه افراد، متناسب با نیازهای محیط خود، آموزش ببینند.از پشت میز ستاد تا میدان استان‌هاتحول در آموزش بزرگسالان فقط روی کاغذ اتفاق نمی‌افتد. باید در استان‌ها دیده شود، میان مدیران و کارشناسان درباره موانع اجرایی گفت‌وگو شود و فاصله میان تصمیم‌های ستاد و واقعیت‌های میدان کاهش پیدا کند.سعیدی از برنامه‌ریزی برای برگزاری نشست‌های قطبی و تقویت حضور میدانی مدیران و کارشناسان در استان‌ها خبر داده است؛ رویکردی که هدف آن بررسی دقیق‌تر مسائل اجرایی، شناسایی موانع و افزایش هماهنگی میان ستاد و استان‌هاست.این حضور میدانی می‌تواند یکی از حلقه‌های مهم اجرای الگوی جدید باشد؛ چراکه آموزش بزرگسالان در مناطق مختلف، با یک نسخه واحد پیش نمی‌رود و نیازهای مخاطبان می‌تواند از یک منطقه تا منطقه دیگر متفاوت باشد.
در کنار برنامه‌های تحولی، مسائل جاری نیز همچنان روی میز سازمان قرار دارد. یکی از این موضوعات، مطالبات مالی آموزش‌دهندگان است؛ موضوعی که سعیدی پی‌گیری آن و تسریع در فرایندهای مرتبط را از اولویت‌های سازمان دانسته و بر ضرورت تکمیل و ارسال به‌موقع مستندات از سوی استان‌ها تأکید کرده است.این بخش از ماجرا نشان می‌دهد تحول در ساختار آموزش بزرگسالان، هم‌زمان با مسائل روزمره و مطالبات نیروهای اجرایی پیش می‌رود؛ مسائلی که حل آن‌ها می‌تواند بر کیفیت و استمرار برنامه‌ها اثر بگذارد. آینده نهضت از دل یادگیری می‌گذردحالا نهضت سوادآموزی در نقطه‌ای ایستاده که باید میان تجربه گذشته و نیازهای آینده پیوند برقرار کند. از یک سو، مأموریت سوادآموزی پایه و شناسایی افراد بی‌سواد و کم‌سواد همچنان پابرجاست و از سوی دیگر، جامعه‌ای که با فناوری و تغییرات سریع اقتصادی و اجتماعی روبه‌روست، به تعریف گسترده‌تری از سواد نیاز دارد.مطالعه تجربه ۳۵ کشور و بررسی عمیق‌تر ۱۱ کشور، بخشی از تلاش برای یافتن این مسیر است؛ مسیری که قرار نیست نسخه‌ای وارداتی باشد، بلکه باید از ترکیب تجربه‌های موفق با ظرفیت‌ها و اقتضائات ایران شکل بگیرد.اگر این مسیر به نتیجه برسد، تصویر نهضت سوادآموزی نیز تغییر خواهد کرد؛ از کلاسی که هدفش پایان دادن به بی‌سوادی است، به شبکه‌ای که می‌خواهد یادگیری را در زندگی بزرگسالان زنده نگه دارد.پایان پیام/
مشاهدهٔ خبر در منبع