هیوا»؛ تازهترین برگ از پرونده یک پروژه شکستخورده
در حالی که پروژه تکثیر یوز آسیایی در اسارت هنوز به نتیجه نرسیده، خبر زندهگیری «هیوا» و انتقال مخفیانهاش به مرکز تکثیر، پرسشهای تازهای درباره روند تصمیمگیری ایجاد کرده است.
گروه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ در شرایطی که پروژه تکثیر یوزپلنگ آسیایی در اسارت پس از یک دهه هنوز دستاوردی برای نجات این گونه نداشته، اطلاعات رسیده به فارس نشان میدهد یوزپلنگ نر جوانی به نام «هیوا» در زمستان سال گذشته زندهگیری و به مرکز تکثیر در اسارت منتقل شده بود؛ اقدامی که به گفته منابع آگاه، از سر ناآگاهی انجام شده است.بر اساس این اطلاعات، این یوز نر جوان طولانی مدت در اسارت نگهداری و سپس رها شد.زمان انتشار این خبر، اهمیت آن را دوچندان میکند. زیرا پیشتر سعید یوسفپور، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان، تاکید کرده بود هرچند حضور یک یوز نر جوان در مرکز تکثیر یک ضرورت است، اما تصمیم درباره زندهگیری یوز از طبیعت باید پس از بررسیهای کارشناسی و در کمیته ملی یوز اتخاذ شود و چنین تصمیمی در اختیار یک مدیر یا یک استان نیست.اکنون این پرسش مطرح است که آیا درباره انتقال هیوا چنین فرآیند کارشناسی طی شده بود؟ اگر این تصمیم در کمیته ملی یوز گرفته شده، چرا هیچ اطلاعرسانی رسمی درباره آن انجام نشد؟ و اگر چنین مجوزی وجود نداشته، مبنای زندهگیری این یوز چه بوده است؟(عکس زیر، «هیوا» را در دوران حضورش در مرکز تکثیر در اسارت نشان میدهد.)
این پرسشها زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که کارنامه پروژه تکثیر در اسارت مرور شود؛ پروژهای که از همان ابتدا با هدف نجات یوزپلنگ آسیایی آغاز شد اما هنوز نتوانسته حتی یک یوز را به یک سالگی برساند.سال ۱۳۹۳ سازمان حفاظت محیط زیست با انتقال دو یوزپلنگ به نامهای «کوشکی» و «دلبر» به پارک پردیسان تهران، نخستین گام اجرای طرح تکثیر در اسارت را برداشت. هدف این بود که با تکثیر یوزها در شرایط کنترلشده، جمعیت رو به کاهش این گونه افزایش یابد و خطر انقراض کاهش پیدا کند.اما سالهای نخست بدون هیچ موفقیت ملموسی سپری شد. تلاشها برای تولیدمثل کوشکی و دلبر به نتیجه نرسید و پروژه وارد مرحلهای تازه شد. در ادامه، یوزهای دیگری به برنامه اضافه شدند.سرانجام پس از هفت سال، نخستین نشانه موفقیت ظاهر شد. سه توله یوز در چارچوب برنامه تکثیر در اسارت متولد شدند که هر سه توله در ادامه تلف شدند و پروژه بار دیگر با موجی از انتقادها روبهرو شد؛ انتقادهایی که این بار فقط متوجه نتیجه نبود، بلکه شیوه اجرای طرح را نیز زیر سؤال برد.پروژه تکثیر در اسارت فقط نتیجه نداد؛ برای برخی یوزها هزینه هم داشت. بر اساس گزارشهای دامپزشکی، «دلبر» و «ایران» در جریان فرایندهای درمانی و تلاش برای تکثیر، دچار آسیبهای احتمالی در دستگاه تولیدمثل شدند؛ آسیبی که احتمال باروری آنها را بسیار کاهش داده است.با این وجود قرعه به نام «هیوا» افتاده بود و آن را پس از چند روز اسارت رها کردند؛ یوز نر جوانی که از طبیعت زندهگیری شد تا به پروژهای ملحق شود که تنها یوز نر آن، «فیروز»، به گفته متخصصان دیگر در شرایط ایدهآل زادآوری قرار ندارد.
محمدعلی یکتانیک، کارشناس محیط زیست به فارس میگوید که یکی از موضوعاتی که درباره زندهگیری یوزپلنگ آسیایی از طبیعت و تکثیر آن در اسارت مطرح میشود، این است که چنین اقدامی چه نقشی در حفظ این گونه دارد. واقعیت این است که تکثیر در اسارت، هیچ تأثیر مؤثری بر بقای یوزپلنگ در طبیعت ندارد و نمیتواند جایگزین حفاظت از زیستگاههای طبیعی شود.وی گفت که در شرایط کنونی، تکثیر یوزپلنگ در اسارت نهتنها کارکرد مؤثری برای حفظ جمعیت وحشی ندارد، بلکه اقدامی پرریسک است. جمعیت یوزپلنگ آسیایی بسیار کوچک و شکننده است و هر فرد بالغی که توانایی تولیدمثل دارد، بخشی از «جمعیت زادآور» محسوب میشود؛ جمعیتی که پویایی و بقای گونه به آن وابسته است. در علم بومشناسی به این بخش از جمعیت، «اندازه جمعیت مؤثر» گفته میشود؛ یعنی همان نرها و مادههایی که در تولیدمثل نقش دارند. خارج کردن هر یک از این افراد از طبیعت، در عمل ظرفیت زادآوری جمعیت وحشی را کاهش میدهد و میتواند بقای این گونه را بیش از پیش با خطر روبهرو کند.
مشاهدهٔ خبر در منبع