چکار کنیم نخبگان کشور از پزشک شدن محروم نشوند؟
توزیع مطلوب فارغ التحصیلان پزشکی در نقاط مختلف کشور به ویژه مناطق محروم دغدغه بسیاری از دلسوزان کشور است؛ اما برنامه ریزی صحیح و بر پایه اصول علمی و متناسب با شرایط کشور و استفاده صحیح از نخبگان در هنگام پذیرش دانشجوی پزشکی موضوع بسیار مهمی است که نباید در مسیر تامین پزشک برای مناطق محروم مورد غفلت قرار گیرد.
گروه سلامت: موضوع پذیرش دانشجوی پزشکی و تربیت پزشکان و توزیع مناسب و متناسب پزشکان در اقصی نقاط کشور امری بسیار مهم و تعیین کننده در نظام سلامت کشور است؛ به طوری که این نوضوع سالهاست در جامعه به ویژه حوزه سلامت و دغدغه مندان آن مورد بحث و بررسی قرار داشته و همواره مطرح بوده است.در مقاطع مختلف مجلس و نمایندگان آن تلاش کرده اند این موضوع را به شکل مطلوب و جامع تدوین و برای اجرا توسط وزارت بهداشت ابلاغ کنند؛ اما به دلیل دربرگیری و بررسی ناقص آن و عدم آگاهی کامل و تخصصی این موضوع توسط نمایندگان و عدم مشورت با متخصصان این حوزه با نواقص متعدد روبرو بوده و نتوانسته نظر همگان به ویژه کارشناسان این حوزه را تامین کند.کمیسیون آموزش مجلس نیز در حال بررسی و تدوین قانونی برای مدیریت بهتر و کامل تر پذیرش دانشجوی پزشکی است اما نقاط ضعفی بر این موضوع تحت بررسی در این کمیسیون دیده میشود.
مرکز تحقیقات ثریا، به عنوان مرکزی که فعالیت و برنامههای مرتبط با نظام سلامت را رصد و بررسی میکند تلاش کرده است تا با کنکاش لازم و جامع این قانون در حال تدوین را واکاوی و بررسی کند و نقاط ضعف و قوت آن تجزیه و تحلیل نماید و در ادامه این گزارش به بیان جزییات آن پرداخته است:کلیات طرح اصلاح قانون برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو در دورههای تحصیلات تکمیلی و تخصصی پس از اعلام وصول در تاریخ ۰۱/۰۶/۱۴۰۵ به تصویب کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی رسید. این طرح در چهار ماده تدوین گشته است و هدف اصلی آن، چه در متن اولیه و چه در اظهارنظرهای اعضای کمیسیون آموزش پیرامون بررسی طرح، عمدتاً تسهیل شرایط برای متعهدین بومی خدمت در مناطق محروم است. بخش اصلی قانون مذکور پس از تصویب و نیز دو مرتبه اصلاح در سالهای ۱۳۹۲ و ۱۴۰۱، اختصاص سی درصد (۳۰%) از ظرفیت پذیرش رشتههای گروه پزشکی در کنکور و نیز آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی به داوطلبان بومی جهت خدمت در مناطق محروم همان استان میباشد.در اصلاحیه سال ۱۳۹۲، این داوطلبان تعهد خدمت به میزان سه برابر مدت تحصیل در مناطق محروم استان خود داشتند که پس از اصلاحیه سال ۱۴۰۱، این میزان برای رشتههای دکترای عمومی به ۱٫۵ برابر، رشتههای تخصصی پزشکی ۱٫۷ برابر و سایر رشتهها به دو برابر کاهش یافت که این کاهش تعهد شامل مشمولین قبلی نیز گشت. متعهدین به خدمت پیش از اتمام تعهد از امکان ادامه تحصیل پیش از گذراندن نیمی از تعهد، فعالیت انتفاعی پزشکی خارج از استان محل تعهد و دریافت مدرک محروم هستند.
همچنین در اصلاحیه آن سال مصوب گردید که افراد مذکور با اولویت پنج درصد (%۵) برتر آزمون دانشنامه تخصصی میتوانند بهجای گذراندن تعهد خود در مناطق محروم، تعهد خود را در قالب عضو هیئتعلمی در دانشگاه علوم پزشکی یا دانشگاه آزاد اسلامی آن استان سپری نمایند.همچنین مستنکفین از انجام تعهدات، مکلف به پرداخت جریمه نقدی معادل اعتبار موردنیاز برای تأمین نیروی جایگزین شدند و صدور مجوز خروج از کشور نیز برای آنان ممنوع گشت. در ماده (۲) طرح پیشنهادی، اولویت مربوط به «پنج درصد (%۵) برتر آزمون دانشنامه تخصصی» جهت فعالیت بهعنوان عضو هیئتعلمی حذف شده است.همچنین اعضای کمیسیون آموزش پس از تصویب کلیات طرح، قصد افزودن تسهیلات بیشتری برای کاهش دوران تعهد خدمت مشمولین قانون دارند؛ از جمله احتساب دوره خدمت نظام وظیفه، طرح نیروی انسانی و نیز دوره کارورزی (اینترنی) دانشجویان پزشکی بهعنوان بخشی از مدت تعهد.استدلال طراحان و مدافعان طرح این است که طولانی بودن دوره تعهد و برخی از محدودیتهای حاصله باعث کاهش رغبت داوطلبان یا عدم ایفای تعهدات شده است و با کاهش زمان تعهد و تعدیل برخی از احکام مندرج در قانون، امکان تأمین پزشک برای مناطق محروم کشور افزایش مییابد.
ایرادات:الف) علت واقعی ظرفیت پایین پذیرش سهمیه تعهدی مناطق محرومظرفیتی که از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای سهمیه تعهدی مناطق محروم در نظر گرفته شده است، از حدود پنج درصد (%۵) در سال ۱۳۹۹ تا سه درصد (%۳) در سال ۱۴۰۴ متغیر بوده است. علت اختلاف فاحش این عدد با ظرفیت مندرج در قانون (سی درصد (%۳۰)) عدم استقبال دانشجویان نیست؛ بلکه اساساً وزارت بهداشت همین میزان را به سازمان سنجش آموزش کشور اعلام مینماید. علت اصلی اینکه وزارتخانه مذکور هر ساله عدد کمی را جهت استفاده از ظرفیت این قانون تعیین مینماید، عدم امکان بهکارگیری در شبکه بهداشت و درمان دانشگاهها و دانشکدههای علوم پزشکی است.در واقع نیاز هر کدام از شهرستانها به استفاده از پزشک عمومی برای هفت سال آینده، میبایست مطابق برآورد و پیشبینی شبکه بهداشت و درمان باشد و بدین ترتیب دانشگاهها با در نظر گرفتن محدودیتهای خود در پرداخت حقوق و مزایای پزشکان شاغل در مناطق محروم (که برای بازه زمانی ۱۰٫۵ ساله عدد قابلتوجهی میشود). و نیز محدودیتهای ساختار اداری در جذب و بهکارگیری نیرو، نمیتوانند عدد بالایی را به وزارت بهداشت اعلام نمایند. در این صورت اگر دانشجویی با استفاده از این سهمیه در رشتهمحل مربوطه پذیرفته شود و در هنگام فارغالتحصیلی، دانشگاه در پستهای سازمانی خود ردیف خالی برای فعالیت وی در منطقه محروم زیر نظر خود نداشته باشد، میبایست برای نامبرده نامه عدم نیاز صادر نماید که واضحاً مغایر عدالت آموزشی است.دانشگاهها منطقی نمیباشد.
همچنین با توجه به سرعت بالای رشد نسبت پزشک عمومی به جمعیت، فارغالتحصیلی متعهدین به خدمت در مناطق محروم با استفاده از مصوبه افزایش ظرفیت پزشکی شورای عالی انقلاب فرهنگی از سال ۱۴۰۸ و وجود پزشکان طرحی، عمده نیاز دانشگاهها به پزشکان متخصص میباشد و پذیرش تعداد بالای دانشجو با استفاده از این سهمیه، با توجه به محدودیت امکان ادامه تحصیل، عملاً برای دانشگاهها منطقی تخواهد بود.
عدم نیاز به پذیرش بیشتر داوطلبان از طریق قانون مذکور همانگونه که اشاره شد، با توجه به ماده واحده «افزایش ظرفیت پزشکی در مقطع عمومی» مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی، وزارت بهداشت موظف گردید ظرفیت پذیرش دانشجو را در رشته پزشکی عمومی از حدود ۸۰۰۰ نفر در آن سال به ۱۶,۵۸۸ نفر برساند و این افزایش ظرفیت را در قالب کدرشتهمحلهای جداگانه در دفترچه و با اولویت دانشجویان بومی جهت خدمت در مناطق محروم، درج نماید. همچنین بر اساس ماده واحده «افزایش ظرفیت پذیرش دندانپزشکی در مقطع عمومی» مصوب آن شورا، افرادی که با استفاده از این کدرشتهمحلها پذیرش میشوند، متعهد به خدمت به میزان ۱٫۵ برابر مدت تحصیل میباشند.همچنین بر اساس ماده واحده «تعیین تکلیف ظرفیت پزشکی و دندانپزشکی در مقطع عمومی» مصوب آن شورا، این ظرفیت تا سال ۱۴۰۷ تثبیت گردید.بدین ترتیب سالانه ۸۵۸۸ نفر با استفاده از ضوابط این مصوبه جهت خدمت در مناطق محروم پذیرش میگردند که مجموع این دانشجویان را از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۷ به ۴۵,۲۹۶ نفر میرساند. از ۱۴,۴۳۷ ظرفیت مندرج در دفترچه انتخاب رشته آزمون سراسری سال ۱۴۰۴ برای رشته پزشکی عمومی، ۴۹۰۶ صندلی برای این مصوبه و (۴۳۸) صندلی برای قانون عدالت آموزشی در نظر گرفته شد. بدین ترتیب علیرغم اینکه وزارت بهداشت آمار دقیقی از تعداد پزشکان موردنیاز در مناطق محروم منتشر نکرده است، واضح است که با فارغالتحصیل شدن تدریجی این دانشجویان نیاز مناطق محروم برطرف خواهد شد و نیازی به پذیرش بیشتر مشمولین قانون عدالت آموزشی نخواهد بود.
ذکر این نکته ضروری است که در وضعیت فعلی با توجه به پنجاه درصد (%۵۰) پذیرش از طریق مصوبه افزایش ظرفیت و با فرض ظرفیت سه درصدی (%۳) قانون عدالت آموزشی، هفده درصدی (%۱۷) دانشگاه آزاد اسلامی و نه درصدی (%۹) شهریهپرداز (هر سه با توجه به دفترچه انتخاب رشته آزمون سراسری سال ۱۴۰۴ و اصلاحیه آن) و نیز با عنایت به این نکته که حسب مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، مصوبه افزایش ظرفیت تنها برای داوطلبان آزاد اعمال میگردد و در نتیجه سی درصد (%۳۰) سهمیه ایثارگران میبایست در میان سایر داوطلبان اعمال گردد، تنها حدود پانزده درصد (%۱۵) ظرفیت رشته پزشکی برای رقابت بین داوطلبان آزاد متقاضی رشتههای روزانه باقی میماند که مصداق بارز بیعدالتی آموزشی و خلاف بیّن بند (۹) اصل (۳) قانون اساسی (رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه، در تمام زمینههای مادی و معنوی) میباشد. بدین ترتیب اساساً امکان تحقق هدف قانونگذار در تخصیص سی درصد (%۳۰) ظرفیت رشته پزشکی به قانون عدالت آموزشی امکانپذیر نمیباشد و این موضوع میبایست در اصلاح قانون مدنظر قرار گیرد.پ) ایرادات احتساب دوره کارورزی پزشکی عمومی در مدت تعهداصرار اعضای کمیسیون آموزش از کسر مدت دوره کارورزی دانشجویان پزشکی متعهد مناطق محروم فاقد مبنای حقوقی میباشد. تعهدی که مشمول کسر دوره کارورزی میباشد، تعهد عام دانشجویان بهرهمند از آموزش رایگان بر اساس قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی با اصلاحات و الحاقات بعدی میباشد؛ حال آنکه مشمولین تعهد مناطق محروم، مشمول قانونی متفاوت میباشند.
بر اساس منطق قانونگذار، تمامی مشمولین آموزش رایگان به سبب استفاده از امکانات کشور، پس از فارغالتحصیلی تعهد به خدمت در داخل کشور دارند.نحوه اجرای قانون مذکور برای فارغالتحصیلان روزانه پزشکی بدین صورت است که پس از گذراندن طرح موضوع قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان با اصلاحات و الحاقات بعدی، صرفاً متعهد به خدمت در داخل کشور (بدون تعیین محل یا نوع خدمت از سوی وزارت بهداشت) هستند؛ بنابراین، احتساب دوره کارورزی یا دوره تحصیل در مقاطع بالاتر بهعنوان بخشی از این تعهد منطقی میباشد؛ حال آنکه تعهدات قانون عدالت آموزشی میبایست در مناطق محروم ایفا گردد و احتساب بخشی از دوره تحصیل در مراکز آموزشی در مرکز شهرستان بهعنوان مدت تعهد بلاوجه است.
همچنین در صورت تصویب این حکم، در تناقضی واضح، مدت تعهد فارغالتحصیلان پزشکی عمومی با طول دوره تحصیل هفت ساله، با فارغالتحصیلان دندانپزشکی عمومی با طول دوره تحصیل شش ساله برابر خواهد بود (برابر با نه سال) که خود مصداق تبعیض ناروا میباشد.هر ساله در دفترچه انتخاب رشته آزمون سراسری در بخش «تعهدات پذیرفتهشدگان سهمیههای مختلف» بر این نکته تأکید میگردد که «تعهدهای دیگر مانع تعهد آموزش رایگان نمیشود». و در شرح موارد معاف از تعهدات آموزش رایگان نیز اشارهای به تعهدات خدمت در مناطق محروم نشده است و نیز در توضیح موارد مشمول آموزش رایگان صراحتاً از «دورههای محروم» نیز نام برده است.
بهعلاوه درصورتیکه استدلال طراحان و موافقان طرح مذکور افزایش رغبت داوطلبان به استفاده از این سهمیه و تعهد حضور در مناطق محروم است، عطفبهماسبق شدن تسهیلات پیشبینیشده بلاوجه میباشد و افراد مذکور با علم به تعهدات و محدودیتهای موجود و با تودیع سند وثیقه محضری وارد رشتههای مربوطه شدهاند.
ت) اولویت تکمیل مناطق محروم توسط مشمولین تعهد نسبت به سایر افرادضروری است تصمیمسازان و تصمیمگیران به این مسئله توجه نمایند که اولویت استفاده از پزشک در مناطق محروم با متعهدین خدمت (از جمله مشمولین قانون عدالت آموزشی و مصوبه افزایش ظرفیت) میباشند؛ با این حال در برخی موارد مشاهده میگردد که با استنکاف مشمولین مذکور از حضور در منطقه محروم و عدم پیگیری دانشگاهها نسبت به اجرای سند وثیقه و اعمال جریمه برای متخلفین، نیاز مناطق مذکور با استفاده از نیروهای طرحی رفع میگردد.گزاره مذکور بهمعنای عدم نیاز به نیروهای طرحی نیست؛ بلکه چالش اصلی اینجاست که وزارت بهداشت برآورد دقیق و مبتنی بر سطحبندی و آمایش سرزمین از نیاز هر کدام از مناطق محروم به انواع نیروهای درمانی لازم ندارد و با عنایت به تعداد روبهرشد پزشکان متعهد به خدمت در مناطق محروم در سالهای آتی، لازم است مقررات مربوط به طرح نیروی انسانی یا جمعآوری امتیاز برای اخذ پروانه طبابت را بازنگری نماید تا درصورتیکه نیاز به تعدیل داشته باشند، مسیر قانونی لازم طی گردد.#پزشکی#سهمیه#مناطق محروم ۱۸:۰۷ - ۹ شهریور ۱۴۰۵
مشاهدهٔ خبر در منبع