گفتوگو با یک قاضی که حالا هوش مصنوعی «دوست صمیمی» او شده
رئیس دادگستری شهرستان قائنات حدود ۸ ماهی شده که از دستیار هوشمند قاضی استفاده میکند. او میگوید استفاده از هوش مصنوعی و ارجاع هوشمند پروندهها در واحدهای قضایی کشور هنوز کاملا فراگیر نشده و نتیجهاش، افزایش مدت زمان دادرسی و حتی نارضایتی خود قضات و کارمندان دستگاه قضاست.
خبرگزاری صدا و سیما، ابراهیم اسدی بیدمشکی - رد پای هوش مصنوعی به میان پروندههای قضایی هم آمده است. چند ماهی میشود که هوش مصنوعی مثل یکی از همکاران قاضیهای قوه قضائیه شده؛ اگرچه شاهدان میگویند استفاده از این همکار هوشمند که نامش «دستیار هوشمند قاضی» است، هنوز فراگیر نشده است.
رئیس دادگستری شهرستان قائنات در خراسان جنوبی یکی از کسانی است که تجربهاش از این دستیار هوشمند را با من در میان گذاشته است. حجتالاسلام جواد معاونی که به تازگی به ریاست دادگستری قائنات رسیده، میگوید هوش مصنوعی در صادر کردن رأی دادگاه به کمکش آمده است.
وقتی از او پرسیدم «دستیار هوش مصنوعی قاضیها را تنبل نمیکنه؟»، با لبخند، به سبک طلبههای حوزه جواب داد: «قطعا نه! اون مثل یک هممباحثهای خوب برای من شده است.» گفتوگو با رئیس دادگستری شهرستان قائنات در خراسان جنوبی را میخوانید:
استفاده از دستیار هوشمند قاضی در خراسان جنوبی رواج پیدا کرده است
خبرگزاری صدا و سیما: چند وقت است از دستیار هوشمند قاضی استفاده میکنید؟ این دستیار برای شما چه استفادهای دارد؟
جواد معاونی: حدود ۸ ماه است از این دستیار هوشمند قضایی استفاده میکنم. استفاده از هوش مصنوعی به کاهش مدت زمان دادرسی و متقن بودن آرا کمک بسیاری کرده است. البته این سامانه روزبهروز پیشرفتهتر میشود و سرعت بیشتری پیدا میکند. افراد بسیاری در سطح استان خراسان جنوبی از دستیار هوشمند قاضی استفاده میکنند و کم کم میان همه همکاران رواج پیدا میکند.
نخستین مأموریتی که در سند تحول و تعالی قوه قضائیه تعریف میشود، رسیدگی به دادخواهیها، تعدیها، شکایتها و حلوفصل دعاوی و رفع خصومتهاست. از سوی دیگر، متقن نبودن آرای قضایی، طولانی بودن فرایند دادرسی از مشکلات قوه قضائیه است و علت این مشکلات، «استفاده حداقلی از فناوریهای نوین در به دست آوردن و ارزیابی دلیلها» دانسته شده است. با این حال از زمانی که دستیار هوشمند قاضی آمد، به تحلیل و ارزیابی پرونده، کنترل کیفیت آرا، مدیریت اطلاعات و مستندات کمک بسیاری کرد.
دستیار هوشمند قاضی بازوی کمکی هوش مصنوعی در کنار قاضی است و یک مدیریت جامع در زمینه اطلاعات پرونده انجام میدهد. وقتی میخواهیم رأی صادر کنیم، مستندات قانونی و رویهها را بررسی میکند، تطبیق میدهد و کیفیت و متقن بودن استدلالها را بررسی میکند تا رأی مستند و مستدل باشد.
این دستیار پیشنهادهایی هم میدهد تا ساختار رأی منسجم باشد و نکات کلیدی پرونده را استخراج میکند. خیلی وقتها رأیهایی که صادر میشد، غلطهای املایی یا کلمات نادرست داشت اما وقتی رأی را به دستیار هوشمند میدهیم تا ارزیابی کند، دیگر آن اشتباهها نیست و با نگارش صحیح فارسی تنظیم میشود.
به رأی دستیار هوش مصنوعی کاملا اعتماد نمیکنم!
خبرگزاری صدا و سیما: از تجربهای که در یکی از پروندههایتان داشتید، بگویید.
جواد معاونی: پروندهای داشتیم که موضوعش تخلیه یک ملک استیجاری بود. فردِ خواهان، خواستار تخلیه ملک شده بود و از سوی دیگر، خوانده دفاع میکرد که وجه قرضالحسنه رهن به او پرداخت نشده است. گاهی اوقات یک قاضی ممکن است اطلاعات حقوقی کمتری داشته باشد یا فراموش کند. یا اینکه چون مدتی در حوزه دیگری قضاوت کرده باشد، به مطالعه و دریافت اطلاعات حقوقی جدید نیاز پیدا کند. من درباره این پرونده باید از همکاران بسیاری پرسوجو میکردم و در ماهیت رأی تحقیق میکردم. اطلاعات پرونده را به دستیار هوشمند قاضی دادم و خیلی قشنگ استنادات قانونی را به من داد و گفت چه رأیی باید صادر شود، مبنای قانونی آن چیست و یک نمونه رأی هم که همکاران دیگر صادر کرده بودند، نشان داد.
خبرگزاری صدا و سیما: پس به شما یادآوری کرد که باید از چه مستنداتی استفاده کنید.
جواد معاونی: دقیقاً هم استنادات قانونی، هم آراء وحدت رویه و نظریههای مشورتی و نمونههای رأی میتواند بسیار کمک حال باشد.
خبرگزاری صدا و سیما: این سامانه قاضیها را تنبل نمیکند؟
جواد معاونی: قطعاً نه. چون قرار نیست همه کار را انجام دهد. وقتی که من یک رأی را حتی از دستیار هوشمند میگیرم، طبیعتا به آن اعتماد نمیکنم. چون باید به نحو کامل بررسی شود و گاهی اوقات به آن چیزی اضافه کنم یا از آن کم شود.
در واقع بحثی که با دستیار هوشمند قضایی میکنم، بحث علمی است و این دستیار را به عنوان یک هممباحثهای میبینم. خیلی قشنگ است. همین امروز یک رأی صادر کرد که من آن را تأیید نکردم. به دستیار هوشمند گفتم نظر من این نیست و اینجا قرارِ عدم استماع باید ثبت شود. پس حالا در این شرایط رأی را صادر کن. این دستیار مانند یک دوست صمیمی بود و خیلی کمک کرد.
استفاده نکردن از خدمات هوشمند قضایی کارمندان قوه قضائیه را هم ناراضی میکند
خبرگزاری صدا و سیما: به نظر شما در ادامه این دستیار هوشمند قضایی باید قوه قضائیه را به کدام سمت ببرد؟ چه پیشرفتهایی باید حاصل شود تا از نظر شما به اهداف متعالی در حوزه قضایی برسیم؟
جواد معاونی: در سند تحول و تعالی قوه قضائیه راه مشخص شده است. استفاده از این سامانه فقط باید میان همکاران گستردهتر شود. این دستیار هوشمند و سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی، سامانههای جامعی هستند اما مشکل اینجاست که هنوز رواج پیدا نکردهاند و نتیجهاش، افزایش مدت زمان دادرسی و نارضایتی اصحاب دعوا و حتی خود همکاران ماست. حتی ارجاع پرونده هم هوشمند شده و یک زمینه عدالت در ارجاع ایجاد شده است. اگر رواج پیدا کند، خود همکاران ما هم انگیزه پیدا میکنند. باید همین را رواج دهیم و مزایای آن را تبلیغ کنیم.
خبرگزاری صدا و سیما: یعنی بخشی از همکاران قضایی شما هنوز ارجاع را به صورت هوشمند نمیخواهند انجام دهند؟
جواد معاونی: خیلی از شهرستانها انجام نشده اما در خراسان جنوبی ارجاع به صورت هوشمند انجام میشود و هنوز در برخی جاهای کشور به صورت دستی است.
مشاهدهٔ خبر در منبع