دیپلماسی سلامت طب ایرانی؛ از فرصتهای بینالمللی تا ضرورت تغییر قاعده بازی
آرمان زرگران با تأکید بر اینکه ظرفیتهای تمدنی طب ایرانی برای رقابتهای جهانی کافی نیست، از ضرورت بازطراحی دیپلماسی سلامت سخن گفت و تصریح کرد: حضور اثرگذار در بریکس و WHO، مشروط به تغییر رویکرد علمی، تقویت مجلات تخصصی و همافزاییِ ساختاری در داخل کشور است.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما، در دومین روز از نشست تخصصی دوروزه رؤسای دانشکدهها و مدیران گروههای آموزشی طب سنتی، داروسازی سنتی و تاریخ پزشکی، پنل تخصصی «طب سنتی و مکمل در فضای بینالملل؛ فرصتها و چالشها» با حضور آرمان زرگران، مشاور بینالملل مرکز و دانشیار گروه داروسازی سنتی دانشکده طب ایرانی، برگزار شد.
زرگران در آغاز سخنان خود، با تبیین جایگاه استراتژیک طب ایرانی در عرصه تمدنی، این حوزه را از فرصتهای راهبردی در راستای تحقق دیپلماسی سلامت جمهوری اسلامی ایران برشمرد.
وی با تأکید بر اینکه طب ایرانی فراتر از یک میراث فرهنگی، یک «برگ برنده علمی» در تعاملات بینالمللی است، خاطرنشان کرد: بهرهگیری از دانش بومی میتواند منجر به تثبیت مرجعیت علمی و توسعه پایدار اقتصاد سلامت شود.
وی در ادامه، ضرورت انتقال از مدلهای سنتی به مدلهای ارزشآفرین نظیر گردشگری سلامت، صادرات خدمات پزشکی، تولید محصولات فناورانه و ادغام هوش مصنوعی در فرآیندهای درمانی را از ابعاد کلیدی توسعه این حوزه دانست.
مشاور بینالملل مرکز، سطوح تعاملات بینالمللی را به چهار سطح سازمانهای بینالمللی، پیمانهای منطقهای، همکاریهای ملی و همکاریهای دانشگاهی تقسیمبندی کرد و گفت: سازمان جهانی بهداشت مهمترین نهادی است که باید در آن ایفای نقش کنیم. عضویت در پیمانهایی مانند بریکس و شانگهای و همچنین همکاریهای دانشگاهی با مراکز علمی معتبر جهان، از دیگر سطوحی است که باید فعالانه در آنها حضور یابیم.
زرگران با اشاره به سابقه حضور فعال ایران در سازمان جهانی بهداشت، از مشارکت خود به عنوان یکی از بیست عضو کمیته تدوین پیشنویس سند استراتژی طب سنتی سازمان جهانی بهداشت برای سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۴ یاد کرد و اظهار داشت: این افتخار را داشتم که به عنوان تنها نماینده از منطقه مدیترانه شرقی در این کمیته حضور داشته باشم و نظرات جمهوری اسلامی ایران را در این سند تأثیرگذار منعکس کنم.
وی افزود: ما در پنج سال گذشته با سازمان جهانی بهداشت تعاملات جدی داشتهایم و خوشبختانه این مسیر با نگاه مضاعف بر مباحث اقتصادی و توسعه دانشبنیان در دوره جدید نیز ادامه خواهد یافت.
وی با اشاره به عضویت ایران در کارگروه هوش مصنوعی و طب سنتی سازمان جهانی بهداشت و نیز حضور در کمیتههای تخصصی دیگر نظیر آیسیدی۱۱، آیاچپی و گروههای کاری پژوهشی، تصریح کرد: این فضاها به قدری توسعه یافته که دیگر حوزه بینالملل یک حوزه زینتی یا پرستیژی نیست، بلکه به موتور محرکه طب ایرانی در نظام سلامت تبدیل شده و نیازمند مشارکت جدی همه همکاران است.
زرگران در ادامه با اشاره به همکاریهای ایران در چارچوب بریکس، گفت: در آخرین اجلاس وزیران بهداشت بریکس در هند، پنج بند از سند نهایی به طب سنتی اختصاص یافت و با تلاش هیأت ایرانی، کارگروه تخصصی طب سنتی، مکمل و تلفیقی در این پیمان تصویب شد.
وی افزود: در این اجلاس، کشورهای عضو درخواست میانجیگری ایران برای ایجاد اجماع میان چین و هند داشتند که با موفقیت همراه شد. همچنین نشستهای دوجانبه با کشورهای مختلف و تأکید بر گسترش همکاریهای طب سنتی، از دیگر دستاوردهای این حضور بود.
زرگران با مقایسه تولیدات علمی ایران، هند و اندونزی در پایگاه Scopus مطابق گزارش سایمگو طی سالهای اخیر، اظهار داشت: «در سال ۲۰۱۶، ایران رتبه دهم جهان را در تولیدات علمی حوزه طب سنتی داشت و اندونزی در رتبه ۳۵ قرار داشت؛ اما امروز اندونزی به رتبه چهارم رسیده و ایران که از سال ۲۰۲۰ رتبه چهارم را به دست آورده بود به رتبه پنجم تنزل یافته است. اختلاف ما با هند که در سال ۲۰۲۰ تنها پنجاه مقاله بود، امروز به یک هزار و صد مقاله رسیده است.»
وی این آمار را هشداری جدی دانست و گفت: «این فاصله نشان میدهد که اگر هوشیار نباشیم، جایگاه خود را از دست خواهیم داد و نیازمند شناخت دقیق قواعد بازی علمی هستیم.
مشاور بینالملل مرکز یکی از دلایل اصلی این عقبماندگی را عدم چاپ مقالات طب سنتی در مجلات تخصصی این حوزه دانست و اظهار داشت: متأسفانه بسیاری از پژوهشهای ارزشمند ما در مجلات عمومی یا سایر رشتهها منتشر میشوند که نهتنها به اعتبار علمی طب ایرانی نمیافزاید، بلکه عملاً امتیاز علمی را به حساب رشتههای دیگر واریز میکند.»
وی با اشاره به تجربه شخصی خود در این زمینه، تأکید کرد که انتشار مقاله در مجلات عمومی، سهمی در ارتقای جایگاه طب ایرانی نخواهد داشت.
زرگران با بیان اینکه «نخستین گام، آگاهی از قواعد این عرصه است»، از دانشکدهها و گروههای آموزشی خواست تا با تقویت مجلات تخصصی خود، بستر مناسبی برای انتشار پژوهشهای بومی فراهم آورند.
معاون پژوهشی دانشکده طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی تهران در بخش دیگری از سخنان خود، به اهمیت همکاریهای دانشگاهی و توانمندسازی نیروی انسانی اشاره کرد و گفت: ما در مرکز، برنامههای متعددی برای توانمندسازی همکاران داریم، از جمله اعزام دانشجو به دانشگاه ماهیدول تایلند و دانشگاه فیلیپس ماربورگ آلمان که با وجود محدودیتهای تحریم و جنگ، با علاقه و پشتکار همکاران انجام شده است.
وی افزود: نیازمند نیروی توانمند برای توسعه همکاریها، نگارش اسناد و انجام طرحهای بینالمللی هستیم. این نیرو میتواند یک فرد، یک دانشکده یا یک گروه آموزشی باشد و نیازمند حمایت دانشگاههاست.
مسئول حوزه بین الملل معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت؛ با انتقاد از انباشت تفاهمنامههای بینتیجه در دانشگاهها، تصریح کرد: تفاهمنامهای که نقشه راه نداشته باشد، هیچ ارزشی ندارد. ما نیازمند تفاهمنامههای مبتنی بر برنامه عملیاتی و نقشه راه مشخص هستیم.»
وی همچنین به اهمیت برندسازی جغرافیایی اشاره کرد و گفت: نشانهایی مانند "پزشکی ابنسینا در همدان" میتواند به عنوان یک برند بینالمللی مورد استفاده قرار گیرد و ما در حال برنامهریزی برای برگزاری همایش مشترک ابنسینا با همکاری ایران، تاجیکستان و ازبکستان هستیم.
زرگران در ادامه، به چالش نامگذاری طب ایرانی اشاره کرد و گفت: اگر وحدترویه در نامگذاری نداشته باشیم، تأثیرگذاری بینالمللیمان را از دست میدهیم. تجربه نشان داده که هر نامی انتقاداتی دارد، اما باید به یک توافق پایبند باشیم.
وی تأکید کرد: وحدترویه در این زمینه، شرط اساسی موفقیت در عرصه بینالملل است.
مشاور امور بین الملل مرکز طب ایرانی و مکمل در جمعبندی سخنان خود، همگرایی و همافزایی میان همه دستاندرکاران را شرط اساسی تحقق اهداف ترسیمشده دانست و تأکید کرد: هر گام مؤثر در این مسیر، چه در عرصه دیپلماسی علمی و چه در توسعه زیرساختهای داخلی، ضمن تبدیل چالشهای موجود به فرصتهای راهبردی، بسترهای لازم برای تعالی و گسترش هرچه بیشتر طب ایرانی را فراهم خواهد آورد.
وی همچنین از همه دانشکدهها و گروههای آموزشی خواست تا با معرفی نیروهای توانمند، در این مسیر مشارکت فعال داشته باشند.
مشاهدهٔ خبر در منبع