مربیان پرورشی باید به جای «مجری بخشنامه»، نقش «دیده‌بان اجتماعی» را ایفا کنند
مشاور وزیر و مدیرکل دفتر وزارتی وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر نقش محوری مدرسه و مربیان پرورشی در مواجهه با تحولات اجتماعی، تقویت قدرت تشخیص، تاب‌آوری و توان کنشگری دانش‌آموزان را از مهم‌ترین الزامات تربیت نسل آگاه و مسئولیت‌پذیر دانست.
به گزارش مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، اسماعیل بحری‌زاده، مشاور وزیر و مدیرکل دفتر وزارتی وزارت آموزش و پرورش، عصر امروز در گردهمایی رؤسای ادارات امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی استان‌های سراسر کشور، با اشاره به ضرورت بهره‌گیری حداکثری از فرصت خدمت در نظام تعلیم و تربیت اظهار کرد: در شرایطی که رئیس‌جمهور، آموزش و پرورش را یکی از مهم‌ترین اولویت‌های خود قرار داده و وزیر آموزش و پرورش نیز بر سه محور «عدالت، کیفیت و هویت» تأکید دارد، فرصت ارزشمندی برای ارتقای نظام تعلیم و تربیت فراهم شده است که باید از آن برای خدمت به آینده کشور بهره گرفت.
ضرورت بازسازی سرمایه اجتماعی
وی با اشاره به ضرورت بازسازی سرمایه اجتماعی افزود: اگرچه برخی گزارش‌ها از کاهش سرمایه اجتماعی در سطح کلان حکایت دارند، اما شاخص‌هایی مانند احساس تعلق اجتماعی (۶۴ درصد) و افتخار به هویت ایرانی (۷۶ درصد) همچنان از ظرفیت‌های ارزشمند جامعه محسوب می‌شوند و حکایت از انسجام ملی و استحکام پیوندهای خرد دارد . از این رو، مربیان پرورشی باید با تقویت شبکه‌های اجتماعی و اعتماد متقابل در محیط مدرسه، زمینه تحکیم پیوندهای اجتماعی را فراهم کنند.
پیش‌گیری، غربالگری و ارجاع؛ مسئولیت خطیر آموزش و پرورش
بحری‌زاده، پیش‌گیری، غربالگری و ارجاع را از مهم‌ترین مسئولیت‌های آموزش و پرورش در حوزه آسیب‌های اجتماعی برشمرد و گفت: در کنار آسیب‌های شناخته‌شده، مسائلی مانند اعتیاد دیجیتال، پرخاشگری سایبری و بحران هویت نیز در میان آسیب‌های نوپدید اهمیت یافته‌اند. از آنجا که منشأ بسیاری از این آسیب‌ها خارج از مدرسه است، مقابله مؤثر با آن‌ها نیازمند همکاری خانواده و نهادهای تخصصی و بین‌بخشی است.
وی با تأکید بر ضرورت این همکاری تصریح کرد: حداقل نقش آموزش و پرورش در حوزه آسیب‌های اجتماعی، پیش‌گیری، غربالگری و ارجاع است و نهادهای همکار در چارچوب طرح «نماد» نیز باید در شناسایی ریشه‌ها، مداخلات تخصصی و درمان آسیب‌ها نقش‌آفرینی کنند؛ زیرا بدون حضور و همکاری این نهادها، نمی‌توان به‌طور کامل بر آسیب‌های اجتماعی غلبه کرد.
تفکیک تغییرات اجتماعی؛ طبیعی در برابر مصنوعی
مشاور وزیر آموزش و پرورش در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اینکه تغییرات اجتماعی به دو دسته «طبیعی» و «مصنوعی» تقسیم می‌شوند و نحوه مواجهه با هر یک کاملاً متفاوت است، خاطرنشان کرد: تغییرات اجتماعی طبیعی ناشی از عوامل اقلیمی، زیست‌محیطی، جمعیتی و اقتصادی است که به‌صورت تدریجی و اغلب خارج از کنترل مستقیم نهادها شکل می‌گیرند. نحوه مواجهه صحیح با این تغییرات، «مدیریت و ارتقای تاب‌آوری» و «قدرت انطباق درست» دانش‌آموزان و خانواده‌ها از طریق مهارت‌آموزی، حمایت‌های روانی-اجتماعی و ایجاد پیوند با شبکه‌های محلی است.
وی در نقطه مقابل به تغییرات اجتماعی مصنوعی اشاره کرد و گفت: این تغییرات ناشی از سیاست‌ها، فناوری‌ها و پروژه‌های هدفمند خارجی و داخلی است که سریع و اغلب با نشانه‌های قابل رصد رخ می‌دهند و به‌طور جدی در حیطه تغییر سبک زندگی و باورها در دستور کار «جنگ شناختی و ادراکی دشمن» قرار دارند و از این لحاظ برای آموزش و پرورش اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کنند.
حجاب؛ تلاقی تغییرات طبیعی و مصنوعی
بحری‌زاده برای تبیین عینی‌تر این موضوع، به مسئله «حجاب» به عنوان یکی از مصادیق بارز این تحولات اشاره کرد و افزود: در مسئله حجاب با یک پدیده ترکیبی مواجهیم؛ بخشی از تغییرات در این حوزه، ریشه در تحولات طبیعی، تدریجی و نسلی در لایه‌های اجتماعی و تغییر معنای تجربه‌شده افراد دارد و بخشی دیگر، محصول مداخلات مصنوعی، برنامه‌ریزی‌شده و مهندسی اجتماعی از سوی برخی جریان‌ها و توطئه‌های دشمن است. وی با تأکید بر ضرورت تفکیک این دو لایه از یکدیگر، تصریح کرد: مواجهه درست با این پدیده، نیازمند تشخیص دقیق میان این دو بخش است؛ چراکه برخورد یکسان و سیاست‌گذاری واحد برای هر دو لایه، نه‌تنها کارآمد نیست، بلکه می‌تواند به تولید هزینه‌های اجتماعی و تعمیق شکاف‌ها منجر شود.
مربیان به جای مجری بخشنامه، «دیده‌بان» باشند
بحری‌زاده با تأکید بر اینکه ما در این حوزه نیاز به «دیده‌بانی فعالِ نشانگانِ اجتماعی» در مدارس و «مداخله سریع و علمی» داریم، اظهار کرد: مربیان پرورشی باید در این عرصه مانند یک دیده‌بان عمل کنند و نه فقط مجری بخشنامه‌ها و ابلاغیه‌های ستاد.
وی با هشدار نسبت به اینکه هرگونه خطا در تشخیص این دو نوع تغییر می‌تواند خسارت‌های جبران‌ناپذیری را به دنبال داشته باشد، افزود: خطر اصلی در این عرصه، ناتوانی در تشخیص است و مهم‌ترین و مؤثرترین رسالت امور تربیتی، مجهز کردن نسل نو به این توانایی است تا مواجهه صحیح با تحولات فرهنگی و اجتماعی شکل بگیرد.
لزوم تقویت اختیارات مدارس و تربیت «مربی تراز»
مدیرکل دفتر وزارتی وزارت آموزش و پرورش همچنین بر ضرورت تقویت اختیارات مدارس و توانمندی‌های حرفه‌ای مربیان تأکید کرد و گفت: نباید منتظر ابلاغ بخشنامه و دستورالعمل ماند؛ زیرا در مواجهه با برخی تحولات اجتماعی، تأخیر در تصمیم‌گیری می‌تواند فرصت اقدام مؤثر را از بین ببرد.
بحری‌زاده در پایان، «مربی تراز» را مهم‌ترین سرمایه امور تربیتی دانست و خاطرنشان کرد: مربی باید از آگاهی، توانمندی و مهارت‌های حرفه‌ای لازم برای شناخت مسائل اجتماعی و مواجهه صحیح با آن‌ها برخوردار باشد تا بتواند دانش‌آموزان را از حالت انفعال خارج کرده و به کنشگرانی آگاه و مسئولیت‌پذیر تبدیل کند. دانش‌آموز، مربی و خانواده نباید در برابر تحولات اجتماعی منفعل باشند، بلکه باید از قدرت تشخیص و توان کنشگری برخوردار شوند تا بتوانند تشخیص دهند کدام تغییر نیازمند مدیریت و سازگاری است و در برابر کدام تغییر باید رصد و مداخله صورت گیرد.
مشاهدهٔ خبر در منبع