جنگلهای ایران درگیر یک موضوع پرحاشیه
مدیریت جنگلهای کشور به بحث کارشناسی درباره حفاظت، احیا و استفاده پایدار از ظرفیتهای جنگل رسیده است.
گروه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ جنگلها در نقطهای ایستادهاند که هر تصمیم درباره آنها میتواند میان حفاظت، بهرهبرداری و نحوه مدیریت این میراث طبیعی محل بحث باشد. از یک سو قانون، برداشت چوب از جنگلهای کشور را بهطور کلی ممنوع کرده و برای برخی موارد استثناهایی در نظر گرفته است و از سوی دیگر، اجرای طرحهای جدید مدیریت جنگل همچنان با پرسشهایی درباره شیوه اجرا، حدود مشارکت مردم و اولویتهای مدیریتی روبهرو است.خرداد ماه امسال بود که کامران پورمقدم، معاون امور جنگلهای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، درباره ضوابط قانونی بهرهبرداری از جنگلها توضیح داد که بر اساس ماده قانونی مربوط، هرگونه بهرهبرداری چوبی از جنگلهای کشور ممنوع است مگر در موارد استثنایی که در دو تبصره پیشبینی شده است.به گفته پورمقدم در تبصره نخست برداشت چوب از درختان ریشهکن شده یا افتاده بر اثر حوادث طبیعی مانند سیل، باد، طوفان و برف و همچنین درختان خشک شده، آفتزده و غیرقابل احیا، صرفاً با تأیید رئیس سازمان منابع طبیعی مجاز است.پورمقدم همچنین درباره تبصره دوم گفته بود که این بخش به موضوع زراعت چوب و جلب سرمایهگذاری بخش خصوصی در این حوزه اختصاص دارد و عملیات پرورشی درختان دستکاشت که با هدف زراعت چوب کاشته شدهاند نیز از سوی سازمان مجاز دانسته شده است.این توضیحات در شرایطی مطرح شده که موضوع مدیریت جنگلهایی مانند هیرکانی همچنان میان کارشناسان حوزه منابع طبیعی محل بحث است. برخی کارشناسان بر ضرورت تقویت حفاظت و شفاف شدن سازوکارهای مدیریت تأکید دارند و برخی دیگر معتقدند ظرفیتهای اقتصادی و اجتماعی جنگل باید در قالب بهرهبرداری پایدار مورد توجه قرار گیرد.
اختلاف بر سر معنای بهرهبرداری پایداراصغر عبدلی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، نگاه متفاوتی را درباره طرح فعلی مدیریت جنگلهای هیرکانی مطرح کرده است. او با اصل و اساس طرح فعلی مخالفت کرده و معتقد است تصمیمگیری درباره این جنگلها باید بر مبنای نگاه علمی و کارشناسی انجام شود.عبدلی با اشاره به ظرفیتهای مختلف جنگلها گفته است اولویت نباید برداشت چوب باشد. به گفته او، جنگلها کارکردهای متعددی دارند و در صورت برنامهریزی برای استفاده از این ظرفیتها میتوان ارزش اقتصادی قابلتوجهی ایجاد کرد.این عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی همچنین تأکید کرده است که با «حفاظت مطلق» یا «بهرهبرداری مطلق» موافق نیست. از نظر او، حفاظت میتواند در قالب بهرهبرداری پایدار تعریف شود اما بهرهبرداری پایدار الزاماً به معنای قطع و برداشت درختان نیست.به این ترتیب، در بحث کارشناسی درباره آینده جنگلهای هیرکانی چند محور اصلی همچنان محل توجه است. نحوه اجرای طرحهای مدیریت جنگل، حدود مشارکت مردم، تعیین دقیق محدوده و وضعیت حقوقی جنگلها، اولویت حفاظت و همچنین تعریف بهرهبرداری پایدار از جمله موضوعاتی است که کارشناسان بر آنها تأکید کردهاند.کیومرث سفیدی، عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی میگوید که درختان شکسته و افتاده بخشی از اکوسیستم جنگل هستند و نباید صرفاً به دلیل وجود آنها در جنگل، حکم به برداشتشان داد. اگر آینده پایداری سرزمین به حفظ جنگلهای هیرکانی وابسته است، منابع مالی که برای بازسازی یا اقدامات مشابه هزینه میشود باید تا حد امکان در مسیر احیا و حفاظت از جنگلها نیز به کار گرفته شود.
وی معتقد است که جنگلهای هیرکانی بیش از هر زمان دیگری به برنامه احیا نیاز دارند. امروز نیاز اصلی ما در جنگلهای هیرکانی، طرح بهرهبرداری چوب نیست، بلکه باید برای جنگلهای دستخورده برنامه احیا و پرورش جنگل تدوین و اجرا کنیم.باریس مجنونیان، استاد بازنشسته گروه منابع طبیعی دانشگاه تهران، در نشست هماندیشی مبانی و شاخصهای حفظ، احیا و مدیریت پایدار جنگلهای هیرکانی، بحث مدیریت جنگل را به موضوع استفاده از فناوریهای نوین در تصمیمگیری پیوند زد.وی با اشاره به مطالعهای انجامشده در دانشگاه استنفورد درباره کاربرد هوش مصنوعی در تشخیص پزشکی گفت که نتایج این مطالعه نشان داده است برخی سامانههای هوش مصنوعی در فرآیند تشخیص توانستهاند دقت بالایی داشته باشند.او از این مثال برای طرح پیشنهادی در حوزه مدیریت جنگل استفاده کرد و گفت گروهی از کارشناسان میتوانند پرسشهای مشخص مربوط به مدیریت جنگل را با استفاده از هوش مصنوعی بررسی کنند و پاسخهای بهدستآمده را در کنار دیدگاه کارشناسی خود قرار دهند.مجنونیان در ادامه بر وضعیت پوشش جنگلی ایران تأکید کرد و گفت ایران از کشورهای کمپوشش جنگلی محسوب میشود و به همین دلیل باید در روشهای مدیریت و بهرهبرداری از منابع جنگلی با احتیاط بیشتری عمل کرد.وی حفاظت از جنگلها را از اقدامات ضروری دانست و گفت تلاشهای زیادی برای جنگلهای کشور انجام شده است اما انتظار میرود حداقل اقدامات ضروری برای حفاظت از این منابع بهصورت جدی اجرا شود و حفاظت در اولویت قرار گیرد.
مجنونیان معتقد است سازمان حفاظت محیط زیست و دستگاههای متولی باید گزارشی روشن از اقدامات خود برای حفاظت از جنگلها ارائه کنند. به گفته او، حفاظت پایدار بدون جلب اعتماد مردم امکانپذیر نیست.وی با اشاره به تجربه شخصی خود گفت اگر اعتماد میان مردم و دستگاههای مسئول شکل بگیرد، مردم میتوانند به نیروهای داوطلب برای حفاظت از منابع طبیعی تبدیل شوند. از نگاه این استاد دانشگاه، زمانی که مردم جنگل را متعلق به نسلهای آینده و فرزندان خود بدانند، زمینه برای مشارکت آنها در حفاظت بیشتر خواهد شد.مجنونیان همچنین بر ضرورت مشخص شدن دقیق محدوده جنگلها تأکید کرد. وی گفت که پس از سالها باید حدود هر جنگل و اراضی قرارگرفته در محدوده آن بهطور دقیق مشخص باشد و اختلافات مربوط به مالکیت یا استفاده سنتی از اراضی نباید مبنای تصمیمگیری درباره منابع ملی قرار گیرد.به گفته وی، تعیین حدود و وضعیت حقوقی جنگلها میتواند از بروز اختلافات و ادعاهای محلی در مسیر حفاظت از منابع طبیعی جلوگیری کند.ابهام در گامهای اجراییرحیم ملکنیا، عضو هیئت علمی گروه آموزشی جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه لرستان، نیز به بخش دیگری از این موضوع اشاره دارد. وی درباره طرحهای جدید مدیریت جنگل گفت گامهای اجرایی که قرار است برای تحقق این رویکرد برداشته شود هنوز برای کارشناسان کاملاً روشن نیست.ملکنیا تأکید کرد جزئیات طرحها باید شفاف و قابل ارزیابی باشد تا مشخص شود سیاستهای جدید مدیریت جنگل در مرحله اجرا چگونه دنبال خواهد شد.وی همچنین مشارکت مردم را یکی از موضوعات مهم در مدیریت جدید جنگل دانست و گفت اگر قرار است مردم یکی از پایههای مدیریت جنگل باشند، این مشارکت نباید فقط در ادبیات و متن برنامهها باقی بماند.
به گفته ملکنیا، مشارکت مردم باید در مراحل سیاستگذاری، مطالعه و اجرا نیز جایگاه واقعی داشته باشد.
مشاهدهٔ خبر در منبع