توسعه خدمات مشاوره‌ای و تربیتی با تقویت منابع انسانی دنبال می‌شود
به گزارش مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، علی باقرزاده، مشاور وزیر و رئیس مرکز برنامه‌ریزی منابع انسانی و امور اداری، در دومین روز از گردهمایی رؤسای ادارات امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی استان‌های سراسر کشور، با اشاره به اهمیت نقش مدرسه در توسعه و پیشرفت کشور اظهار کرد: تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد توسعه، آبادانی، تمدن‌سازی، استقلال، شکل‌گیری هویت و حتی امنیت ملی کشورها، نه در اتاق‌های بسته سیاست‌گذاری، بلکه در قلب کوچک‌ترین واحد آموزشی، یعنی کلاس درس و در تعامل میان معلم و دانش‌آموز شکل می‌گیرد.
وی افزود: همچنین همدلی اجتماعی و شکل‌گیری هویت جمعی از بستر آموزش مدرسه‌ای می‌گذرد و برای ماندگاری کشور اهمیتی حیاتی دارد.
باقرزاده با بیان اینکه نقطه آغاز هرگونه تحول آموزشی باید توجه به جایگاه معلم باشد، گفت: منظور از معلم، فقط معلم کلاس درس نیست بلکه مشاور، مربی، مراقب سلامت و مدیر مدرسه نیز در جایگاه معلمی قرار دارند. آنچه باید مورد توجه قرار گیرد، جایگاه تربیت و یادگیری و فراهم کردن شرایطی است که معلمان و مربیان بتوانند با انگیزه، استقلال و احساس مسئولیت فعالیت کنند.
ضرورت اعتماد به معلمان و فاصله گرفتن از مدیریت دستوری
مشاور وزیر آموزش‌وپرورش با اشاره به اهمیت توجه به نگرش و باور کارکنان در اجرای برنامه‌های آموزشی و تربیتی افزود: زمانی که فرد به کاری باور داشته باشد، مسیرهای انجام آن را با علاقه و انگیزه پیدا می‌کند اما اگر نسبت به مأموریتی احساس تعلق نداشته باشد، به‌تدریج علاقه و اشتیاق خود را برای انجام آن از دست می‌دهد.
باقرزاده با اشاره به توجه برخی نظام‌های آموزشی جهان به سنجش میزان لذت دانش‌آموزان از فرایند یادگیری تصریح کرد: یادگیری باید با احساس موفقیت و لذت همراه باشد. دانش‌آموزی که در مسیر یادگیری احساس توانمندی و موفقیت می‌کند، برای ادامه مسیر انگیزه بیشتری خواهد داشت و می‌تواند آموخته‌های خود را در سطوح پیچیده‌تر به کار بگیرد.
وی همچنین بر ضرورت ایجاد اجتماعات حرفه‌ای برای معلمان و مربیان تأکید کرد و گفت: حضور در دوره‌ها و جلسات آموزشی نباید صرفاً به یک تکلیف اداری تبدیل شود؛ بلکه باید این نیاز از درون افراد شکل بگیرد تا معلمان و مربیان برای افزایش دانش و توانمندی خود به مشارکت در اجتماعات حرفه‌ای علاقه‌مند باشند.
رئیس مرکز برنامه‌ریزی منابع انسانی و امور اداری وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر اینکه مدرسه صرفاً محل آموزش ریاضی، علوم و فارسی نیست، افزود: بخش گسترده‌ای از مهارت‌های اجتماعی، عاطفی، فرهنگی و حتی اقتصادی افراد در سایه حضور در مدرسه و تعامل با همسالان شکل می‌گیرد. بنابراین سرمایه‌گذاری در کیفیت یادگیری، هزینه نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری هوشمندانه و اجتناب‌ناپذیر برای آینده کشور است.
حمایت از مدرسه، مأموریت مشترک همه بخش‌های آموزش‌وپرورش
باقرزاده با بیان اینکه تضمین بهبود مستمر یادگیری باید مرکز ثقل فعالیت‌های وزارت آموزش‌وپرورش، ادارات کل، مناطق و مدارس باشد، گفت: همه ما باید خود را پشتیبان و حامی مدرسه بدانیم. وظیفه ما حمایت از مدرسه است تا بتواند مأموریت اصلی خود را به‌درستی انجام دهد.
وی با اشاره به ضرورت تبدیل مدارس به جوامع یادگیرنده افزود: در نسل جدید نظام‌های آموزشی، تمرکز اصلی بر یادگیرنده است. در گذشته تمرکز بر معلم، سپس محتوا و بعد ابزارها و فناوری‌های آموزشی قرار داشت اما امروز مشخص شده است که اراده و انگیزه خود فرد برای یادگیری، نقشی تعیین‌کننده دارد.
رئیس سازمان منابع انسانی وزارت آموزش‌وپرورش با تأکید بر اینکه اشتباه کردن بخشی از فرایند یادگیری است، اظهار کرد: مدرسه باید بر پایه همکاری و رفاقت شکل بگیرد، نه رقابت‌های فرساینده‌ای که گاهی دانش‌آموزان را در مقابل نزدیک‌ترین دوستان خود قرار می‌دهد. خروجی مدرسه باید انسانی مسئولیت‌پذیر، متفکر، خلاق و توانمند باشد؛ بنابراین باید شرایطی فراهم کنیم که دانش‌آموزان در محیطی امن و حمایتگر، فرصت تجربه کردن، یاد گرفتن و رشد داشته باشند.
حمایت از چهار رویکرد اصلی در حوزه تربیتی و پیش‌گیری از آسیب‌های اجتماعی
باقرزاده با اشاره به برنامه‌های اداره‌کل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی، چهار رویکرد را از اولویت‌های مورد حمایت مرکز برنامه‌ریزی منابع انسانی عنوان کرد و گفت: رویکرد رشدمدار و توانمندسازی، رویکرد مدرسه‌محور و مداخله به‌هنگام، رویکرد داده‌محور و اطلس‌محور و همچنین رویکرد ترکیبی مداخله فوری و پیش‌گیری هدفمند، از جمله محورهایی هستند که از ظرفیت‌ها و اختیارات سازمان برای حمایت از آن‌ها استفاده خواهیم کرد.
وی در تشریح رویکرد رشدمدار و توانمندسازی بیان کرد: آموزش مهارت‌های زندگی، خودمراقبتی، ارتقای سرمایه روان‌شناختی، خودآگاهی، تاب‌آوری، امید به زندگی و خوش‌بینی باید به‌گونه‌ای دنبال شود که هم دانش‌آموزان و هم مربیان و سایر گروه‌های مرتبط را دربر بگیرد.
مشاور وزیر آموزش‌وپرورش افزود: هدف این است که پیش از تبدیل شدن مسائل به آسیب‌های جدی، مداخلات لازم انجام شود و دانش‌آموزان، والدین، فرهنگیان و مربیان از برنامه‌های توانمندساز بهره‌مند شوند.
وی با تأکید بر اهمیت رویکرد مدرسه‌محور و مداخله به‌هنگام گفت: مدرسه کانون اصلی پیش‌گیری است و هر اقدامی که با عنوان پیش‌گیری انجام می‌شود، باید از مدرسه آغاز شود زیرا دانش‌آموز بخش عمده‌ای از زمان خود را در مدرسه سپری می‌کند. شناسایی و مداخله در مراحل اولیه مسائل جسمی، روانی، اجتماعی و اقتصادی، امکان حل‌وفصل آن‌ها را به‌مراتب افزایش می‌دهد.
تصمیم‌گیری در حوزه آسیب‌های اجتماعی باید مبتنی بر شواهد باشد
باقرزاده رویکرد داده‌محور را از دیگر اولویت‌های مهم حوزه تربیتی و مشاوره دانست و اظهار کرد: تولید اطلس‌ها، نمودارها و گزارش‌های مبتنی بر نتایج غربالگری دانش‌آموزان، به تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک می‌کند و زمینه گذار از تصمیم‌گیری شهودی به برنامه‌ریزی مبتنی بر شواهد را فراهم می‌سازد.
وی با تأکید بر ضرورت استفاده از یافته‌های علمی و پژوهشی در حوزه مشاوره و پیش‌گیری از آسیب‌های اجتماعی افزود: تصمیم‌گیری‌ها و مداخلات باید بر اساس مستندات پژوهشی و یافته‌های علمی انجام شود، نه صرفاً برداشت‌ها و تصورات شخصی. داشتن یک مسئولیت مدیریتی به‌تنهایی به معنای برخورداری از همه قابلیت‌های لازم برای انجام آن مسئولیت نیست و مدیران نیز باید برای کسب شایستگی‌های مورد نیاز آموزش ببینند.
رئیس سازمان منابع انسانی وزارت آموزش‌وپرورش در ادامه، رویکرد ترکیبی مداخله فوری و پیش‌گیری هدفمند را مورد توجه قرار داد و گفت: ایجاد سازوکارهای مداخله فوری به‌تنهایی کافی نیست و باید در کنار آن، برنامه‌های پیشگیرانه هدفمند نیز دنبال شود. پیش‌گیری هدفمند باید گروه‌های سنی، مناطق جغرافیایی، دوره‌های تحصیلی و گروه‌های در معرض خطر را به‌صورت مشخص شناسایی کند تا بتوانیم ظرفیت‌های موجود را در نقاطی که شدت و فراوانی آسیب‌های اجتماعی بیشتر است، متمرکز کنیم.
باقرزاده با اشاره به ارتباط مستقیم سلامت روان و کیفیت یادگیری دانش‌آموزان گفت: کیفیت یادگیری به پیش‌شرط‌های روانی و اجتماعی نیاز دارد و نمی‌توان انتظار داشت دانش‌آموزی که از آرامش روانی برخوردار نیست و با دغدغه‌های خانوادگی، اجتماعی و عاطفی مواجه است، به‌درستی در مسیر یادگیری قرار بگیرد.
وی با اشاره به برخی پژوهش‌های بین‌المللی در زمینه تأثیر مداخلات سلامت روان بر عملکرد تحصیلی نوجوانان اظهار کرد: مطالعات نشان می‌دهد مداخلات سلامت روان می‌تواند عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان را به‌طور معناداری بهبود دهد. همچنین مشاوره تحصیلی و سلامت روان در کاهش اضطراب مؤثر است.
مشاور وزیر آموزش‌وپرورش تأکید کرد: اضطراب بیش از اندازه می‌تواند فرایند یادگیری را مختل کند و آسیب‌های جدی به دانش‌آموز وارد کند. به همین دلیل، ایجاد آرامش روانی و اجتماعی در مدرسه و توجه به مسائل و دغدغه‌های دانش‌آموزان باید در کنار سایر برنامه‌های آموزشی و تربیتی مورد توجه قرار گیرد.
افزایش سهم نیروی مشاوره در استان‌ها به ۵۰ درصد در سال آینده
وی افزود: برای سال آینده مصمم هستیم سهم نیروی مشاوره در تمام استان‌ها را به حداقل ۵۰ درصد برسانیم تا امکان پاسخگویی بهتر به نیازهای این حوزه فراهم شود.
وی با اشاره به ضرورت بازگرداندن اختیارات به استان‌ها گفت: طی سال‌های گذشته بخشی از اختیارات استان‌ها به مرکز منتقل شده است و اکنون باید به‌تدریج این اختیارات را به استان‌ها بازگردانیم. قرار نیست برای هر تصمیمی منتظر اعلام نظر وزارتخانه باشید؛ هر استان باید متناسب با شرایط و ظرفیت‌های اکوسیستم آموزشی خود تصمیم‌گیری کند.
اصلاح ساختار سازمانی ادارات در دستور کار قرار دارد
رئیس سازمان منابع انسانی وزارت آموزش‌وپرورش با اشاره به مطالبات مطرح‌شده درباره ساختار سازمانی حوزه‌های تربیتی و مشاوره اظهار کرد: خوشبختانه ضوابط طراحی ساختار در وزارتخانه و دولت به تصویب نهایی رسیده و به‌زودی ابلاغ خواهد شد. پس از ابلاغ، یک سال فرصت داریم تا واحدهای سازمانی را در سطح ستاد، استان و شهرستان با معماری جدید بازطراحی کنیم.
باقرزاده با تأکید بر ضرورت تخصیص منابع بر اساس میزان اثربخشی فعالیت‌ها بیان کرد: اگر مسیر مشخص و قابل اطمینانی برای فعالیت‌های تربیتی و مشاوره‌ای وجود داشته باشد که بتواند به نتایج مؤثر برای دانش‌آموزان منجر شود، وظیفه وزارتخانه است که منابع مورد نیاز آن را تأمین کند. منابع انسانی باید در خدمت ذی‌نفع نهایی، یعنی دانش‌آموز، قرار گیرد.
بازنگری در شیوه تخصیص مربی به مدارس کم‌جمعیت
باقرزاده با اشاره به درخواست‌ها برای افزایش ضریب تخصیص نیرو به مدارس کم‌جمعیت اظهار کرد: درباره این موضوع باید برای سال آینده تصمیم‌گیری کنیم چراکه زمان اجرای تغییرات برای امسال گذشته است.
باقرزاده درباره افزایش نیروی انسانی مراکز مشاوره و برنامه یاریگران زندگی نیز بیان کرد: تخصیص نیرو به این مراکز تابع مصوبات موجود است و تصمیم‌گیری در این زمینه صرفاً بر اساس سلیقه افراد انجام نمی‌شود.
مشاهدهٔ خبر در منبع