وقتی افتخار جهانی به داد تالاب نمی‌رسد
کنوانسیون رامسر با ثبت دریاچه گهر لرستان بار دیگر بر سر زبان‌ها افتاده است، اما وضعیت تالاب‌هایی که پیش‌تر به این فهرست پیوسته‌اند، این پرسش را مطرح می‌کند که ثبت جهانی تا چه اندازه توانسته مانع خشکی و کاهش منابع آبی تالاب‌های ایران شود.
گروه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ دریاچه گهر در استان لرستان به عنوان بیست و هشتمین تالاب ایران در کنوانسیون رامسر به ثبت رسید اما تجربه تالاب‌های پیشین نشان می‌دهد که ثبت جهانی لزوماً مانع خشکی، آلودگی و مداخلات انسانی نمی‌شود. به گفته شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست ۷۰ درصد تالاب‌های ایران دچار کم آبی هستند.هرچند آمار دقیقی از تعداد تالاب‌هایی که در سال ۱۴۰۵ به‌طور کامل خشک شده‌اند، منتشر نشده اما آخرین اظهارات مسئولان درباره چند تالاب ثبت‌شده در کنوانسیون رامسر، تصویری نگران‌کننده از وضعیت این زیست‌بوم‌ها ترسیم می‌کند.
کنوانسیون رامسر؛ تعهدی فراتر از ثبت جهانیشاید برای بسیاری جالب باشد که یکی از مهم‌ترین پیمان‌های بین‌المللی حفاظت از تالاب‌ها نام خود را از شهری در ایران گرفته است. کنوانسیون رامسر در سال ۱۹۷۱ میلادی، برابر با سال ۱۳۴۹ خورشیدی، در شهر رامسر تدوین شد و به امضای نمایندگان کشورهای شرکت‌کننده رسید.هدف این پیمان، حفاظت از تالاب‌ها و فراهم کردن زمینه بهره‌برداری خردمندانه و پایدار از آنهاست. کشورهای عضو متعهد شده‌اند تالاب‌های مهم سرزمین خود را شناسایی کنند و برای حفاظت از آن‌ها برنامه داشته باشند. صیانت از زیستگاه پرندگان آبزی، جلوگیری از تخریب تالاب‌ها و فراهم کردن امکانات لازم برای حفاظت از این زیست‌بوم‌ها نیز از محورهای مورد تأکید کنوانسیون است.بر اساس آمار ارائه‌شده، این کنوانسیون ۲ هزار و ۴۱۲ سایت را در ۱۷۱ کشور و با وسعتی بیش از ۲۵۴ هزار هکتار پوشش می‌دهد. با این حال، ثبت یک تالاب در این فهرست به‌تنهایی آب را به بستر خشک آن بازنمی‌گرداند و مانع ورود فاضلاب یا برداشت‌های غیرمجاز از منابع آبی نمی‌شود. ارزش واقعی این عنوان زمانی مشخص می‌شود که تعهدات حفاظتی در عمل اجرا شوند.انزلی؛ تالابی گرفتار چند بحران هم‌زمانتالاب بین‌المللی انزلی یکی از نمونه‌هایی است که فاصله میان عنوان جهانی و وضعیت میدانی را نشان می‌دهد. عصمت محمددوست، سرپرست فرمانداری بندرانزلی، مرداد امسال از نامساعد بودن وضعیت این تالاب خبر داد.
ورود فاضلاب‌های شهری، گسترش گونه مهاجم سنبل آبی، دست‌اندازی‌های انسانی و کاهش حق‌آبه از مهم‌ترین چالش‌هایی است که این زیست‌بوم با آن‌ها روبه‌روست. تعدد این مشکلات نشان می‌دهد که حفاظت از تالاب انزلی به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در مدیریت منابع آب، کنترل آلودگی و مقابله با گونه‌های مهاجم نیاز دارد.پریشان در شانزدهمین سال خشکیدریاچه پریشان در استان فارس نیز امسال وارد شانزدهمین سال خشکی خود شد. این دریاچه در سال ۱۳۵۱ به‌عنوان یکی از تالاب‌های بین‌المللی در کنوانسیون رامسر ثبت شده بود، اما قرار گرفتن نام آن در این فهرست نتوانست مانع تداوم بحران خشکی شود.سرنوشت پریشان این پرسش را مطرح می‌کند که وقتی یک تالاب سال‌ها از آب محروم می‌ماند، ثبت بین‌المللی آن تا چه اندازه توانسته به حفاظت عملی از زیست‌بوم کمک کند. این پرسش تنها به پریشان محدود نیست و در مورد دیگر تالاب‌های کشور نیز مطرح می‌شود.تالاب گاوخونی نیز از دیگر نمونه‌های نگران‌کننده است. این تالاب که در سال‌های گذشته با کاهش شدید منابع آبی روبه‌رو بود، سال گذشته خبرهایی درباره خشکی ۱۰۰ درصدی آن منتشر شد.امسال نیز بر اساس گزارش‌ها، تا کنون تنها ۲.۱ میلیون مترمکعب آب وارد تالاب شده؛ این موضوع در حالی است که گاوخونی برای عبور از خشکی به ۷۰ میلیون متر مکعب آب نیاز دارد.منصور شیشه‌فروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان، در سال ۱۴۰۰ بر ضرورت پی‌گیری ویژه حق‌آبه گاوخونی در شورای عالی آب از سوی سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرده بود تا از حذف نام این تالاب از فهرست کنوانسیون رامسر جلوگیری شود.میانکاله و چغاخور؛ هشدار کاهش آب
میانکاله نیز با کاهش منابع آبی مواجه است و بنا بر گزارش‌های مطرح‌شده، حدود نیمی از عرصه آن آب دارد. در چنین شرایطی، تصمیم‌گیری درباره اقدامات حفاظتی و مدیریت منابع آب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. ادامه کاهش آب می‌تواند شرایط زیستی این زیستگاه ارزشمند را تحت تأثیر قرار دهد.در تالاب بین‌المللی چغاخور در چهارمحال‌وبختیاری نیز موضوع حق‌آبه به مرحله پی‌گیری قضایی رسید. محسن کریمی، مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال‌وبختیاری، اعلام کرده بود که برآوردها از تخلیه نزدیک به ۵۰ درصد آب عرصه تالاب حکایت دارد و حدود نیمی از آب آن باقی مانده است. او خشکسالی را تنها عامل این وضعیت نمی‌داند و «بر نقش مدیریت منابع آب و رعایت حق‌آبه زیست‌محیطی تأکید دارد».نجات تالاب‌ها از مسیر حق‌آبه می‌گذردمطابق قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب‌ها، سازمان حفاظت محیط زیست موظف است حق‌آبه تالاب‌ها را تعیین و به وزارت نیرو ابلاغ کند. وزارت نیرو نیز مکلف است پس از تأمین آب شرب، حق‌آبه زیست‌محیطی تالاب‌ها را از منابع آبی حوزه آبخیز تأمین کند.این تکلیف قانونی، یکی از مهم‌ترین ابزارهای حفاظت از تالاب‌هاست، اما آنچه در انزلی، پریشان، گاوخونی، میانکاله و چغاخور دیده می‌شود، اهمیت اجرای مؤثر این تعهدات را برجسته می‌کند.
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید. ۱۴:۴۸ - ۱۹ مهر ۱۴۰۵
مشاهدهٔ خبر در منبع