روایت عبور نخل‌داران آبادانی از خام‌فروشی به برندسازی خرما
در نخلستان‌های آبادان، نبود امکانات نگهداری، نخل‌داران را به فروش سریع خرما با قیمت پایین وادار می‌کرد؛ اما اکنون با احداث ۲۶ سردخانه و توسعه بسته‌بندی، برندسازی و فرآوری، مسیر تازه‌ای برای افزایش ارزش افزوده خرما با مشارکت کشاورزان و حمایت بنیاد علوی شکل گرفته است.
گروه رفاه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ در گرمای جنوب خوزستان، جایی که نخل‌ها سال‌هاست بخشی از زندگی و معیشت مردم را شکل داده‌اند، فصل برداشت خرما همیشه با امید به حاصل یک سال تلاش همراه بوده است؛ اما برای بسیاری از نخل‌داران، پایان برداشت به معنای آغاز دغدغه‌ای تازه بود: محصولی که باید پیش از افت کیفیت به فروش می‌رسید، گاهی با قیمتی کمتر از ارزش واقعی‌اش. حالا در میان نخلستان‌های آبادان، سردخانه‌ها، بسته‌بندی‌ها و نام‌های تجاری تازه، روایت دیگری از خرما شکل گرفته است؛ روایتی از کشاورزانی که می‌خواهند محصولشان را نه فقط برداشت کنند، بلکه برای نگهداری، فرآوری و فروش آن نیز تصمیم بگیرند.حسین مسکین زاده، مجری طرح توانمندسازی بنیاد علوی در جنوب خوزستان در گفت‌وگو با خبرنگار فارس با اشاره به آغاز فعالیت این طرح از حدود سه سال پیش می‌گوید: فعالیت‌ها در شهرستان‌های آبادان، خرمشهر، ماهشهر، رامشیر و بهبهان دنبال شده، اما آبادان به‌عنوان پایلوت اصلی انتخاب شده است.به گفته او، بررسی‌های اولیه نشان داد که بسیاری از باغداران، با وجود برخورداری از محصول باکیفیت، امکانات لازم برای نگهداری و بسته‌بندی خرما را در اختیار ندارند. این مسئله به‌ویژه درباره خرمای برحی اهمیت دارد؛ محصولی باکیفیت که در صورت فراهم نبودن شرایط مناسب نگهداری، ممکن است به‌سرعت کیفیت خود را از دست بدهد.در چنین شرایطی، باغدار برای جلوگیری از خراب شدن محصول ناچار بود خرمای خود را با قیمت پایین به واسطه‌ها بفروشد. به این ترتیب، حاصل یک سال زحمت در نخلستان، بدون آنکه فرصت کافی برای نگهداری و عرضه مناسب فراهم شود، به بازار می‌رسید و بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی محصول در محل تولید باقی می‌ماند.
سردخانه در دل نخلستان؛ نخستین گام برای تغییرراهکار مورد توجه در این طرح، ایجاد امکانات نگهداری در نزدیکی محل تولید بود؛ اقدامی که با مشارکت کشاورزان و تأمین بخشی از سرمایه مورد نیاز از سوی آنان و مجریان طرح دنبال شد.مسکین زاده توضیح می‌دهد که سردخانه‌هایی با ظرفیت‌های ۲۰، ۳۰ و ۴۰ تن در داخل باغ‌ها احداث شده‌اند تا باغداران بتوانند محصول خود را پس از برداشت پاک‌سازی و بسته‌بندی کنند و در شرایط مناسب نگه دارند.با ایجاد این زیرساخت‌ها، امکان عرضه خرما در طول سال فراهم شده است؛ به این معنا که کشاورز دیگر مجبور نیست تمام محصول خود را در فصل برداشت به فروش برساند، بلکه می‌تواند زمان عرضه را مدیریت کند و متناسب با شرایط بازار برای فروش محصول تصمیم بگیرد.این تغییر، تنها به نگهداری خرما محدود نمانده است. وقتی محصول فرصت بیشتری برای ماندگاری پیدا می‌کند، امکان برنامه‌ریزی برای بسته‌بندی، فروش مستقیم و توسعه فعالیت‌های اقتصادی نیز افزایش می‌یابد؛ فرصتی که برخی باغداران آبادانی از آن برای ورود به مراحل بعدی زنجیره تولید استفاده کرده‌اند.در گذشته، بخش قابل توجهی از خرما از طریق واسطه‌ها و به‌صورت خام به بازارهای دیگر منتقل می‌شد. به گفته مجری طرح، در این شیوه، محصول بدون فرآوری و بسته‌بندی ویژه به دست خریدار می‌رسید و ارزش افزوده چندانی در محل تولید ایجاد نمی‌شد.
اکنون برخی باغداران، علاوه بر نگهداری محصول، به سمت بسته‌بندی و برندسازی رفته‌اند. شماری از آنان فروش محصولات خود را در فضای مجازی دنبال می‌کنند، سفارش‌ها را از طریق پست ارسال می‌کنند و حتی برای عرضه مستقیم محصولاتشان مغازه راه‌اندازی کرده‌اند.این تغییر به معنای تلاش برای به دست گرفتن بخش بیشتری از فرایند فروش است؛ فرایندی که پیش‌تر در بسیاری از موارد به واسطه‌ها وابسته بود، اما اکنون برخی تولیدکنندگان می‌کوشند با عرضه مستقیم و معرفی محصول با نام تجاری مشخص، ارتباط نزدیک‌تری با مشتریان برقرار کنند.در کنار بسته‌بندی، فرآوری خرما نیز به یکی از مسیرهای مورد توجه تولیدکنندگان تبدیل شده است. حسین با اشاره به نمونه‌هایی از این فعالیت‌ها می‌گوید برخی باغداران محصولاتی مانند کلوچه خرمایی تولید کرده‌اند و با خلاقیت خود به دنبال تنوع‌بخشی به فرآورده‌های خرمایی هستند.به این ترتیب، خرما برای برخی تولیدکنندگان دیگر فقط محصولی فصلی نیست، بلکه ماده اولیه‌ای برای شکل‌گیری کسب‌وکارهای جدید به شمار می‌رود؛ کسب‌وکارهایی که می‌توانند دامنه فعالیت باغدار را از مرحله برداشت فراتر ببرند.
ساخت ۱۵ سردخانه در آبادانیکی از نشانه‌های گسترش این تجربه، استقبال کشاورزان از احداث سردخانه است. مجری طرح توانمندسازی بنیاد علوی در جنوب خوزستان می‌گوید از سال گذشته تاکنون، در یکی از روستاهای هدف ۱۵ سردخانه احداث شده و مجموع سردخانه‌های ایجادشده در شهرستان آبادان به ۲۶ واحد رسیده است.به گفته او، مشاهده نتایج این فعالیت‌ها باعث شده است کشاورزان در روستاهای دیگر نیز به فکر ایجاد زیرساخت‌های مشابه بیفتند. در برخی موارد، باغداران بدون نیاز به ورود مستقیم مجریان طرح، خودشان برای احداث سردخانه اقدام کرده‌اند.ظرفیت مجموع این سردخانه‌ها در گفت‌وگو حدود ۹۰۰ تا ۱۵۰۰ تن برآورد شده است؛ هرچند به دلیل نامشخص بودن دقیق رقم در فایل صوتی، تأیید نهایی این آمار پیش از انتشار ضروری است.گسترش این تجربه در روستاها نشان می‌دهد که ایجاد زیرساخت‌های نگهداری، علاوه بر کمک به مدیریت محصول، می‌تواند زمینه توجه بیشتر کشاورزان به شیوه‌های جدید عرضه و فروش را فراهم کند.
اشتغال در کنار برداشت و فرآوریتغییر شیوه نگهداری و عرضه خرما، فعالیت‌های دیگری را نیز در اطراف نخلستان‌ها شکل داده است. حسین می‌گوید برخی باغداران در فصل برداشت، حدود ۳۰ تا ۴۰ کارگر برای پاک‌سازی و آماده‌سازی خرما به کار می‌گیرند.این موضوع از ظرفیت اشتغال‌زایی فعالیت‌های مرتبط با خرما حکایت دارد؛ فعالیت‌هایی که از آماده‌سازی محصول آغاز می‌شود و می‌تواند با توسعه بسته‌بندی و فرآوری، زمینه گسترش کسب‌وکارهای محلی را فراهم کند.البته آمار مطرح‌شده در مصاحبه مربوط به نیروی کار به‌کارگرفته‌شده از سوی برخی باغداران در فصل برداشت است و نمی‌توان آن را به‌عنوان تعداد مشاغل پایدار ایجادشده در طول سال در نظر گرفت. ارزیابی دقیق‌تر آثار اقتصادی این طرح، به اطلاعات بیشتری درباره میزان اشتغال، درآمد باغداران و حجم محصولات فرآوری‌شده نیاز دارد. از نخلستان‌های آبادان تا بازار عراقبازاررسانی محصول نیز یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در این تجربه است. به گفته مجری طرح، در گذشته خرما از طریق واسطه‌ها به بازارهای دیگر، از جمله بازارهای خارجی، منتقل می‌شد و در بسیاری از موارد به‌صورت خام به فروش می‌رسید.اکنون برخی تولیدکنندگان علاوه بر بسته‌بندی و فروش مستقیم، با بازار عراق نیز ارتباط تجاری دارند اما آنچه در این میان اهمیت دارد، تلاش برای افزایش سهم تولیدکننده از ارزش محصول است؛ هدفی که از طریق نگهداری مناسب، کاهش فشار فروش فوری، بسته‌بندی و فرآوری دنبال می‌شود.
مشاهدهٔ خبر در منبع