سهراب» کنار سفره پرندگان مهاجر

هم‌زمان با فصل آمدن پرندگان مهاجر به هورالعظیم، خشکسالی، تأمین‌نشدن کامل حقابه و صدور مجوز توسعه میدان نفتی سهراب، آینده این زیستگاه را با نگرانی‌های جدی روبه‌رو کرده است.

گروه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ امروز ۱۸ مهر، روز جهانی پرندگان مهاجر است. این مناسبت در دومین شنبه ماه مه و دومین شنبه ماه اکتبر برگزار می‌شود تا با فصل‌های اصلی مهاجرت پرندگان در نیمکره شمالی هم‌زمان باشد. امسال این روزها برابر با ۱۹ اردیبهشت و ۱۸ مهر هستند.در چنین روزی، وضعیت هورالعظیم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. تالابی که هر پاییز میزبان گونه‌های مختلف پرندگان مهاجر است، اکنون با مجموعه‌ای از تهدیدها از کاهش آب و خشکسالی گرفته تا پیامدهای فعالیت‌های نفتی روبه‌روست. در سال‌های اخیر، آمارها حاکی از کاهش پرندگان مهاجر به هورالعظیم است. براساس سرشماری‌های زمستانه در سال ۱۴۰۴، ۷۱ هزار و ۵۸۴ قطعه پرنده در این تالاب شمارش شده، در حالی که در سال ۱۴۰۳، ۸۸ هزار و ۵۸۵ قطعه شمارش شده بود.

تالاب هورالعظیم حدود ۳۰۰ هزار هکتار وسعت دارد که یک‌سوم آن در ایران و دوسوم دیگر در عراق قرار گرفته است. این تالاب از مهم‌ترین زیستگاه‌های پرندگان مهاجر در جنوب غرب ایران به شمار می‌رود و در سرشماری‌های زمستانه، مرغابی‌سانان از گروه‌های شاخص پرندگان آن هستند. خوتکا، اردک سرسبز، اردک سرحنایی و سیاه‌کاکل‌ها از جمله گونه‌هایی هستند که در این زیستگاه مشاهده می‌شوند.برای پرندگان مهاجر، تالاب فقط محل توقف در مسیر کوچ نیست. آب و پوشش گیاهی، منابع غذایی و پهنه‌های امن برای استراحت و زمستان‌گذرانی، از اجزای ضروری زیستگاه آن‌هاست. کاهش آب تالاب می‌تواند این شرایط را محدود کند و دسترسی پرندگان به زیستگاه مناسب را کاهش دهد. از همین رو، افت جمعیت ثبت‌شده در هورالعظیم در کنار خشکسالی، زنگ خطری برای وضعیت اکولوژیک این تالاب است.هورالعظیم در سال‌های گذشته نیز با چالش‌های متعددی مواجه بوده است. جنگ، آب‌گیری سد کرخه و مشکلات تأمین آب از جمله عواملی هستند که در وضعیت این تالاب نقش داشته‌اند. از دهه ۱۳۸۰ و با گسترش فعالیت شرکت‌های نفتی در منطقه، نگرانی‌ها درباره آثار توسعه صنعتی بر این زیستگاه نیز افزایش یافته است. در حال حاضر، بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، حدود ۶۰ درصد تالاب خشک است؛ وضعیتی که حساسیت بخش‌های باقی‌مانده و زیستگاه‌های وابسته به آن‌ها را دوچندان می‌کند.

میدان نفتی سهراب؛ مجوزی که پرسش‌ها را زنده کرددر تازه‌ترین مناقشه درباره آینده هورالعظیم، طرح توسعه میدان نفتی سهراب قرار دارد. این میدان پس از آزادگان شمالی، آزادگان جنوبی، یاران شمالی و یاران جنوبی، پنجمین میدان نفتی واقع در محدوده هورالعظیم به شمار می‌رود.طرح توسعه میدان سهراب در جلسه کمیته ارزیابی اثرات زیست‌محیطی در ۲۲ آذر ۱۴۰۲، به دلیل احتمال بروز آسیب‌های گسترده و خشک‌شدن بخش‌های قابل‌توجهی از تالاب، رد شده بود اما مرداد ماه امسال نصرالله زارعی، مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه نفت، اعلام کرد که مجوز میدان سهراب نیز پس از سال‌ها بررسی، رفت‌وبرگشت کارشناسی و اعمال اصلاحات متعدد و با لحاظ ملاحظات هیدرولوژیک و اکولوژیک صادر شده است.تعدادی از کنشگران محیط‌زیست و استادان دانشگاه خواستار ابطال مجوز زیست‌محیطی طرح توسعه میدان سهراب شده‌اند. نگرانی آن‌ها تنها به خشک‌شدن بخش‌هایی از تالاب محدود نیست و احتمال آلودگی آب و خاک، تخریب زیستگاه‌ها و برهم‌خوردن کارکرد اکوسیستم هورالعظیم را نیز در بر می‌گیرد.

مهدی قمشی، عضو هیات علمی دانشکده مهندسی آب و محیط زیست دانشگاه شهید چمران اهواز، معتقد است که در وضعیت کنونی تالاب هورالعظیم، برداشت نفت مساوی با از دست دادن زندگی تالاب است؛ با این حال، از نگاه من این دو، جمع‌شدنی هستند اما بی‌مبالاتی ما نمی‌گذارد هر دو مسیر ادامه یابد. اگر بخواهیم در ساده‌ترین وجه و ارزان‌ترین حالت بهره‌برداری کنیم، به تالاب آسیب می‌زنیم و تالاب را نابود می‌کنیم در حالی که تکنولوژی وجود دارد و بهره‌برداری نفت می‌تواند بدون صدمه زیاد به تالاب انجام شود.

حال در شرایطی که آمار سرشماری زمستانه از افت جمعیت پرندگان در چند تالاب خوزستان حکایت دارد، حفاظت از زیستگاه‌های باقی‌مانده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. برای هورالعظیم، تأمین حقابه، جلوگیری از آلودگی و ارزیابی دقیق پیامدهای فعالیت‌های صنعتی، موضوعاتی جدا از یکدیگر نیستند و هر کدام می‌توانند بر توان تالاب برای پشتیبانی از حیات پرندگان اثر بگذارند.