یک هفته برای کودکان؛ کودکی میان بازی، خیال و حق دیده‌شدن
شاید بهترین هدیه به کودکان در این هفته، نه یک بسته رنگارنگ و نه یک مراسم پرزرق‌وبرق، که چند دقیقه ایستادن کنار آن‌ها باشد؛ نشستن هم‌قدشان، گوش دادن به قصه‌هایشان و پذیرفتن اینکه دنیای کودکی، جهانی کوچک و کم‌اهمیت نیست. جهانی است که آینده جامعه، از همین حالا در آن شکل می‌گیرد.
گروه آموزش‌وپرورش: صدای خنده‌اش دلتان را می‌برد؛ از همان خنده‌هایی که بی‌مقدمه بلند می‌شوند و خیلی زود فضای اطراف را تغییر می‌دهند. کودک وقتی بازی می‌کند، جهان را همان‌طور که هست نمی‌بیند؛ آن را دوباره می‌سازد. یک تکه کاغذ می‌تواند بال هواپیما شود، یک مداد می‌تواند آدمی را به سرزمین دیگری ببرد و یک حیاط ساده، اندازه یک جهان بزرگ جا داشته باشد.حالا هفته ملی کودک از راه رسیده است؛ هفته‌ای که قرار است بار دیگر نگاه‌ها را به سمت کودکان برگرداند؛ به نیازهایشان، شادی‌هایشان، ترس‌هایشان و رؤیاهایی که گاهی در هیاهوی زندگی بزرگ‌ترها گم می‌شود. کودکی دیگر باز نمی‌گردد و کودک همین امروز حق دارد بازی کند، آموزش ببیند، امنیت داشته باشد و صدایش شنیده شود.در روزهایی که نام کودک بیشتر از همیشه بر سر زبان‌ها می‌افتد، شاید بد نباشد چند لحظه از سرعت زندگی کم کنیم و از زاویه نگاه یک کودک به اطرافمان نگاه کنیم. برای کودک، یک همراهی ساده می‌تواند از یک هدیه گران‌قیمت مهم‌تر باشد؛ چند دقیقه بازی کردن، شنیدن یک قصه، گرفتن دستش هنگام عبور از خیابان یا حتی گوش دادن جدی به حرفی که از نظر بزرگ‌ترها کوچک و پیش‌پاافتاده به نظر می‌رسد.کودکی اما همیشه با خنده و بازی همراه نیست. پشت چهره بسیاری از کودکان، پرسش‌هایی وجود دارد که شاید بزرگ‌ترها کمتر آن‌ها را می‌بینند؛ کودکی که از فقر می‌آید، کودکی که با بیماری دست‌وپنجه نرم می‌کند، کودکی که با محدودیت‌های جسمی یا اجتماعی زندگی می‌کند، کودکی که خانواده‌اش درگیر مشکلات اقتصادی است یا کودکی که سهمش از امنیت و آرامش کمتر از دیگران است.
برای کودک، بازی زبان زندگی استهفته ملی کودک فقط جشن کودک نیست؛ یادآوری مسئولیت بزرگسالان در برابر کودکان است. مسئولیتی که از خانواده شروع می‌شود و به مدرسه، محله، رسانه، نظام آموزشی و همه نهادهایی می‌رسد که به‌نوعی با زندگی کودکان سر و کار دارند.در این میان، بازی جایگاه ویژه‌ای دارد. برای بزرگسالان، بازی گاهی تنها یک سرگرمی است؛ اما برای کودک، بازی زبان زندگی است. کودک در بازی دوست پیدا می‌کند، شکست می‌خورد، دوباره تلاش می‌کند، پیروز می‌شود، خیال‌پردازی می‌کند و جهان اطرافش را می‌شناسد. وقتی فرصت بازی از کودک گرفته می‌شود، فقط چند ساعت سرگرمی از او گرفته نشده است؛ بخشی از مسیر رشد و تجربه او نیز محدود شده است.کتاب و قصه هم در دنیای کودکی همین نقش را دارند. کودکی که قصه می‌شنود، فقط چند صفحه از یک داستان را دنبال نمی‌کند؛ او تمرین می‌کند جهان را از نگاه دیگری ببیند. شاید به همین دلیل است که خاطره یک قصه، گاهی سال‌ها بعد هم در ذهن آدم باقی می‌ماند؛ مثل چراغ کوچکی که در گوشه‌ای از کودکی روشن مانده باشد.
اما شاید مهم‌ترین اتفاق هفته ملی کودک این باشد که بزرگ‌ترها برای مدتی نقش خود را تغییر دهند و به جای سخن گفتن از کودک، با کودک حرف بزنند. از او بپرسند چه می‌خواهد، از چه چیزی می‌ترسد، چه چیزی خوشحالش می‌کند؟کودک اگر شنیده نشود، کم‌کم یاد می‌گیرد حرف‌هایش را پنهان کند. اگر جدی گرفته نشود، ممکن است تصور کند احساساتش ارزش چندانی ندارند. و اگر همیشه به جای او تصمیم گرفته شود، فرصت تجربه کردن و انتخاب کردن را از دست می‌دهد. حمایت از کودک فقط فراهم کردن امکانات نیست؛ گاهی حمایت یعنی پذیرفتن اینکه او نیز صاحب صدا، احساس، نظر و حق انتخاب متناسب با سن خود است.هفته ملی کودک می‌تواند یک هفته پر از برنامه، جشن، نمایش، قصه و بازی باشد؛ اما ارزش واقعی آن زمانی آشکار می‌شود که اثرش از تقویم بیرون بیاید و به روزهای معمول زندگی برسد. به خانه‌ای که پدر و مادر در آن برای شنیدن حرف کودک وقت می‌گذارند، به مدرسه‌ای که شادی و بازی را مزاحم یادگیری نمی‌داند و به شهری که در طراحی فضاهایش، کودک را نیز به حساب می‌آورد.کودکی کوتاه است؛ آن‌قدر کوتاه که پیش از آنکه بزرگ‌ترها فرصت کنند همه حرف‌هایشان را به کودک بزنند، کودک بزرگ شده است. آنچه از این سال‌ها باقی می‌ماند، فقط عکس‌های جشن تولد و لباس‌های کوچک و دفترهای نقاشی نیست؛ خاطره احترامی است که کودک دریافت کرده، امنیتی که تجربه کرده و آدم‌هایی که در روزهای کودکی واقعاً صدایش را شنیده‌اند.هفته ملی کودک از همین‌جا آغاز می‌شود؛ از یک سؤال ساده اما جدی: اگر امروز قرار باشد به جای کودکان تصمیم بگیریم، آیا چیزی را انتخاب می‌کنیم که خودشان هم انتخاب می‌کردند؟
کودک علاوه بر غذای جسم به غذای روح نیاز داردمحمد میرکیانی نویسنده و پژوهشگر حوزه کودک و نوجوان می‌گوید: برگزاری هفته ملی کودک این فرصت را فراهم می‌کند که مسئولان، تصمیم‌گیران و تصمیم‌سازان بیش از گذشته به موضوع کودک و نوجوان توجه کنند و نیازهای این گروه سنی را در برنامه‌ریزی‌های خود مورد توجه قرار دهند.وی با اشاره به شرایط زندگی خانواده‌ها و مشغله‌های روزمره می‌افزاید: گاهی در گرماگرم مسائل و مشکلات زندگی، حتی پدر و مادرها نیز ممکن است از توجه به برخی نیازهای فرزندان خود غافل شوند و بیشتر درگیر تأمین نیازهای اولیه زندگی باشند. کودک و نوجوان، به‌ویژه در روزگار امروز، علاوه بر غذای جسم به غذای روح نیاز دارد تا بر اساس آن رشد کند، تربیت شود و آینده‌اش شکل بگیرد.میرکیانی با بیان اینکه هفته ملی کودک می‌تواند موضوع کودک و نوجوان را به یک موضوع روز و مورد توجه جامعه تبدیل کند، ادامه می‌دهد: اتفاق‌هایی از این دست باعث می‌شود مقوله کودک و نوجوان بیشتر دیده شود و ضرورت توجه به مسائل این گروه در میان خانواده‌ها و مسئولان افزایش یابد.
لبخند کودکان، نقشِ پوستر هفته ملی کودک شدپوستر هفته ملی کودک سال ۱۴۰۵ با الهام از شعار «لبخند کودکان، الفبای وطن» و با محوریت نقشه ایران طراحی شده است تا تنوع فرهنگی، هویت ملی و حضور کودکان سراسر کشور را در یک روایت تصویری بازتاب دهد. این پوستر از سوی محدثه علیشاه با همکاری محیا جعفری طراحی شده و پیوند میان لبخند کودکان، هویت ایرانی و مفهوم وطن، محور اصلی شکل‌گیری آن بوده است.نقشه ایران به‌عنوان بستر اصلی پوستر انتخاب شده است تا اقلیم‌ها، فرهنگ‌ها و هویت مشترک ایرانی در یک قاب به نمایش درآید و پیوند میان کودکان، هویت ایرانی و مفهوم وطن را بازتاب دهد. در این پوستر عناصری همچون کوه دماوند، برج آزادی، حرم امام رضا(ع)، فردوسی و پروین اعتصامی در بخش‌های مختلف نقشه جانمایی شده‌اند تا بخشی از میراث فرهنگی و هویتی ایران را بازنمایی کنند.کودکان با پوشش‌های متنوع اقوام ایرانی در مرکز تصویر قرار گرفته‌اند و مفاهیمی همچون لبخند، بازی، کتاب، علم و دوستی در طراحی آن‌ها مورد توجه بوده است. حضور کودک دارای نیازهای ویژه با صندلی چرخ‌دار نیز با هدف بازتاب حضور همه کودکان در این روایت ملی در نظر گرفته شده است. در بخش دیگری از اثر، کوله‌پشتی صورتی یادآور کودکان شهید جنگ‌های اخیر است و عنصر پالایشگاه نیز به‌عنوان نشانه‌ای از ایران امروز و مقاومت مردم در طراحی پوستر دیده می‌شود.
هفته ملی کودک؛ فرصتی برای بازخوانی مسئولیت‌هاحامد علامتی مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان می‌گوید: اگر کشوری به دنبال عزت، استقلال، پیشرفت علمی و اقتدار فرهنگی است، باید بنیان آن را از دوران کودکی آغاز کند. نگاه به کودک نباید محدود به چند توصیه تربیتی باشد، بلکه خانواده، مدرسه، رسانه، هنر و تولید محصولات فرهنگی باید در کنار یکدیگر آینده کودک را بسازند.وی شعار امسال هفته ملی کودک «لبخند کودکان، الفبای وطن» را شعاری عمیق و مسئولیت‌آفرین عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: لبخند کودک یک تصویر تبلیغاتی نیست؛ نتیجه امنیت، محبت، عدالت، خانواده، مدرسه، کتاب و فرصت رشد است. هرجا کودک احساس تعلق، آرامش و امید داشته باشد، وطن نیز آینده‌ای روشن خواهد داشت.علامتی تأکید می‌کند که هفته ملی کودک تنها مجموعه‌ای از جشن‌ها و مراسم نیست، بلکه فرصتی است تا جامعه فاصله میان آنچه درباره کودکان می‌گوید و آنچه برای آنان انجام می‌دهد را بسنجد.وی می‌افزاید: امروز کودکان در جهانی پر از بحران، جنگ، اضطراب، تحولات رسانه‌ای و هوش مصنوعی زندگی می‌کنند. بنابراین باید پیش از وقوع بحران برای حمایت از کودکان آماده باشیم، در هنگام بحران از آنان حفاظت کنیم و پس از آن نیز زمینه بازگشت آرامش و رشد دوباره را فراهم آوریم.
مشاهدهٔ خبر در منبع